Responsive ThemeForest Wordpress Theme Avada bigtheme.net/wordpress/themeforest/323-avada BIGtheme.net

Typography

Ocena korisnika:  5 / 5

Zvezda aktivnaZvezda aktivnaZvezda aktivnaZvezda aktivnaZvezda aktivna
 

piše Tripo Spahić

Znate li ko je nekada naseljavao prostore na kojima se nalazi Ratina,  kako je selo dobilo ime, zašto je ovaj kraj tako plodan, kakva mu je kulturna baština i šta današnji izgled stambenog i privrednog dela Ratine govore o našem vremenu?

Ratina se nalazi u središnjem delu današnje Srbije u opštini Kraljevo i pripada Raškom okrugu, na desnoj strani reka zapadne Morave i Ibra koji je graniči sa severne strane i ogranaka planine Goča koji čine južnu granicu. Istočno je područje sela Vrba, dok je sa zapadne strane atar opštine Kraljevo. Nalazi se na 43° 42′ 03” severne geografske širine (S G Š), i 20° 45′ 02” istočne geografske dužine (I G D), a zahvata visinski pojas od 280 m nadmorske visine. Najniži deo naselja leži na 185, a najviši na 325 metara nadmorske visine. Ovaj geografski položaj je vrlo povoljan i uticao je na to da je Ratina kao naselje bila naseljena od prastarih vremena.

Na povoljan geografski položaj utiče i to što se Ratina nalazi na samo pet kilometara od Kraljeva, kao i blizina Vrnjačke Banje i to što je na ušću Ibra u Zapadnu Moravu. Ova činjenica uslovila je da naselje Ratina obiluje plodnom  poljoprivrednom zemljom. To je karakteristično za naselja koja se nalaze u dolinama reka. Prostor oko reka u prošlosti je često plavljen u delu gde se nalaze oranice. Danas, ne tako često kao nekada. U prošlosti je dolazilo do velikih izlivanja reka na prostoru današnjih oranica koje se sve skupa nazivaju Divlje polje. To pokazuje i veliki broj pronađenih sedimentnih slojeva, za vreme arheoloških iskopavanja koja je vršio Narodni muzej Kraljevo. Sve je to uticalo da se prostor današnjih oranica okarakteriše kao vrlo plodno zemljište za razne poljoprivredne kulture.

Sem mogućnosti bogate poljoprivrede, zbog blizine dveju reka Ibra i Zapadne Morave  koje obiluju rečnom ribom,  pruža se i mogućnost ribolova. Ove reke su bogate klenom, belicom, ima somova, štuka, šarana, skobalja, mrena... Ratinsko područije je u prošlosti obilovalo šumom, pa su arheološki nalazi prepuni nalaza kostiju razne divljači što govori da su se naši preci bavili i lovom. U današnje vreme šuma se svela na šumarke područja oko reka, a lov je prisutan i danas, ali izbor divljači je ograničen.

Ratina pripada pojasu sa umereno kontinentalnom klimom koja vlada u pojasu od 800 – 1400 m apsolutne visine sa lokalnim uticajima koji dolaze sa obližnjih planina. Otuda umereno topla leta i umereno hladne zime. Jeseni su duže od proleća i toplije. Svojim jednim delom Ratina izlazi na Ibar i Moravu, što uslovljava mešanje struja, pa često ima i vetrova. Prosečna godišnja temparatura za ovaj kraj iznosi +11°C.  Poslednjih nekoliko godina u Ratini su leta veoma topla, temparature u julu i avgustu idu i do + 40° C . Srednja temperatura za vegetacioni period iznosi 17,4° C, što je veoma povoljno. Srednje maksimalne temparature najviše su u julu, a najniže su u januaru. Temperatura izmerena u julu 1973. godine od +39° C uzima se kao najveća, a najniža je izmerena 1967. godine i iznosila je -24° C.

Na ovaj kraj, pa i na Ratinu može se primeniti tzv. severno stanje vremena. Ono obično nastaje sa prodorom hladnog vazduha sa severozapada . Iznad naših prostora tada duvaju vetrovi iz severnog kvadranta. U ovom kraju javljaju se severozapadni vetrovi i oblaci zastoja iz kojih se izlučuju padavine. U ovom periodu padavine se javljaju svaki četvrti dan. Prosečan broj dana sa snegom u Ratini je 36 dana, a sneg pada od oktobra do aprila.

ZNAČAJ IBRA, ZAPADNE MORAVE I RATINSKE REKE

Što se tiče hidrografskih karakteristika Ratine najveći vodotoci su: Zapadna Morava, Ibar i Ratinska reka. Ibar je najveća pritoka Zapadne Morave koji se u nju uliva baš u Ratini. Ibar ujedno čini severozapadnu granicu naselja prema Kraljevu. Reka Ibar ovom kraljevačkom području pripada dužinom od 65 kilometara. Prolazeći kroz Ratinu Ibar ima sve karakteristike ravničarske reke. Prosečan pad reke je 3,7 metara na jedan kilometar. Najmanji vodostaj reka Ibar na ovom delu ima u avgustu, a najviši je u aprilu.

Drugi površinski tok sela Ratine jeste Zapadna Morava. Zapadna Morava čini severoistočnu granicu Ratine, prema Šumaricama. Ovom rejonu pripada 50 km toka ove reke. Zapadna Morava isto kao i Ibar prolazeči kroz Ratinu ima sve karakteristike ravničarske reke. Najniži vodostoaj Zapadne Morave je u septembru, dok je najviši u maju i početkom juna. 

Ratinska reka je treći površinski tok naselja i desna je pritoka Zapadne Morave. Ratinska reka izvire na 600 m nadmorske visine u selu Dragosinjici gde je nazivaju Martiska reka. Pravac pružanja reke je jugozapad – severoistok, teče kroz selo Metikoše kao Ivanovska reka, tu prima znatne količine vode Bakovskog potoka. Kroz Ratinu protiče kao Ratinska reka i uliva se u Zapadnu Moravu. Ratinska reka je specifična po svojim odlikama planinske reke. Dužina sliva reke je 15,5 kilometara, a maksimalna količina vode je 58m/sek. U Ratini takođe ima nekoliko prirodnih izvora od kojih su najznačajniji odnosno vrednih pomena: Buban, Velika Stena, Đurovski, Trebićki, Kaoć i dr. Kod izvora Bubanja u Velikom potoku su bile turske konjušnice koje je zapalio narod posle oslobođenja ovih krajeva od turaka.

Velika povoljnost za Ratinu jeste činjenica da se najvećim delom nalazi u dolini Zapadne Morave. Dolinom reke koja se pruža pravcem zapad – istok prolaze važne saobraćajnice koje u velikoj meri utiču na razvoj sela. Magistralni put i železnička pruga naselje povezuju sa Užicem i Čačkom na jednoj strani, i Kruševcem i Stalaćem na drugoj strani. Magistralnim putem od Kraljeva povezana je sa Ibarskom magistralom ka Beogradu kao i sa Kosovskom Mitrovicom. Ovu magistralu presecaju važne saobraćajnice koje idu dolinama Velike i Južne Morave...  Pre nekoliko godina na Ibru u Ratini sagrađen je most i izgrađena zaobilaznica oko Kraljeva, čime je naselje dobilo veliki strateški značaj. Ove saobračajnice uglavnom imaju mediteranski pravac pružanja, koje povezuju pomoravlje Zapadne Morave sa susednim oblastima i drugim krajevima Srbije. Početkom 20. veka, tačnije 1911. godine puštena je u saobraćaj pruga uskog koloseka, Kraljevo – Kruševac, koja je prošla kroz Ratinu i tako je povezala sa obližnjim gradovima.

Život ljudi na teritoriji Ratine, kao što se vidi, seže duboko u praistoriju. Milenijumima i vekovima ona je iza sebe ostavila tragove staništa, materjalne i duhovne kulture naših predaka. To su svojevrsni pokazatelji promena koje je ljudska zajednica unosila u ratinski prostor, njihove karakteristike i specifičnosti, a samim tim i njihove civilizacijske vrednosti. Što smo bliži današnjici, one su po pravilu veće i složenije. Pri tome, one nisu samo izraz prirodnih odlika prostora Ratine, već i istorijskih događanja kako na ovom, tako i na prostorima u okruženju i uticaja koji su prodirali iz tog okruženja.

Prohujale su ovim prostorima različite soldateske, ostavljajući za sobom najčešće ruševine i zgarišta, ali je bilo i onih koje su se duže zadržavale, pa i stvarale zajedno sa lokalnim stanovništvom. Zato je kulturna baština ovih prostora raznovrsna, izuzetnih vrednosti i specifična prostoru i vremenu u kojima je nastajala i razvijala se.

U Ratini ljudske delatnosti koje su bile dominantne razvijale su se u skladu sa livadskim i šumskim pokrivačem, rekama, izvorima, morfološkim oblicima i specifičnim klimatom. Vekovima su u  Ratini glavne privredne grane bile: stočarstvo, zemljoradnja, voćarstvo, pčelarstvo, ribarstvo, trgovina, a onda i zanatstvo. Iz tog dugog razdoblja, u kojima su naši daleki  preci uglavnom živeli u skladu sa pririodom, ostao je devastacioni proces koji se ogleda u masovnom krčenju šuma i pojavi goleti u obliku livada i poljoprivrednih površina.

«KUĆE MALE, KREČENE U BELO»

Ipak, najveći obim promena, na ovim prostorima odvijao se tokom druge polovine XX. veka. Industrija je postala dominantna privredna grana, naselje je doživljavao pozitivne i negativne transformacije, nastali su i razvili se brojni ekološki konflikti, a pojedini delovi naselja zbog neodgovornosti postali su ekološki veoma ugroženi. Ipak, da nije stanovništva i njegovih proizvoda rada, ovi naši prostori bili bi u izvornom prirodnom stanju sa čistom rečnom, izvorskom i podzemnom vodom. Vazduh bi bio potpuno čist. Ili, da je kojim istorijskim čudom ovde živeo drugi čovek, odnosno neke druge etničke zajednice, možda bi sve bilo izgrađenije, razvijenije, konfliktnije i ekološki mnogo složenije. Naša je sreća, ipak što su na ovim prostorima živeli baš ti naši preci, što su iza sebe ostavili nedirnutim raznovrsne prirodne dragulje i kulturnu baštinu izuzetne vrednosti, stvaranu u specifičnim prirodnim i društveno istorijskim uslovima i okolnostima.

Ratina po tipu naselja spada u razbijeni tip naselja, kod kojih su kuće raštrkane uglavnom oko neke bitne karakteristike, ovde su kuće skoncentrisane uglavnom oko saobraćajnica ( puteva i železničke pruge ). Glavni magistralni put koji prolazi kroz selo deli ga na dva dela. Južni deo Ratine je manji i zove se Gornja Ratina ili Brđanija, a severni i niži deo zove se Donja Ratina.

Gornju Ratinu kao takvu sačinjavaju četri mahale koje su usko povezane i oslanjaju se jedna na drugu i to: Vukadinovska mala, Trebička mala, Lukovska mala i Petrovska mala. Gornja Ratina je površine oko 85 hektara, obuhvata prostor južno od magistralnog puta M-5 (Kraljevo-Kruševac), na istoku do Groblja i Trgo – Kraljeva), a na zapadu do vojnog kompleksa Sovljak, južna granica se poklapa sa granicama POU naseljenog mesta Ratina. Donju Ratinu sačinjavaju dva dela. Deo sela na levoj strani Velikog Potoka i Ibra nosi naziv Pančevo i čine ga Majdaška mala i Srnčanska mala. Drugi deo se zove Reka koju takođe čine dve male Vučičevska i Čurlićska. Donja Ratina, površine oko 467 hektara, obuhvata prostor severno od magistralnog puta(Kraljevo-Kruševac sve do reke Ibar na severu, na istoku do pruge Kraljevo-Stalać, a na zapadu do granice sa PGR Kovanluk- Beranovac.

Centar naselja je površine oko 18.4 hektara, ova celina je uglavnom izgrađena sa objektima različitog sadržaja koji služe zadovoljavanju osnovnih potreba stanovništva. Objekti su koncentrisani duž desne strane puta prema Fabrici stočne hrane. Na drugoj strani ulice izgrađeni su poslovni i proizvodni objekti, koji su narušili koncepciju uređenja centra sela, koji treba da je u zelenilu u ambijentu škole, doma kulture, pošte, ugostiteljskih objekata, mesne kancelarije, ambulante, sportskih terena i sličnih objekata. U ovoj zoni bi trebalo planirati objekte opšteg interesa, komercijalne sadržaje, administrativne objekte, poslovanje tj. sadržaje sa više zelenila i bez ekonomskih i proizvodnih objekata. 

Ratina je prigradsko ratarsko stočarsko seosko naselje razbijenog tipa, na dolinskim stranama ratinske reke, desne pritoke zapadne Morave. Površina atara Ratine iznosi 1.407 hektara i spada u stara naselja. Ostaci stare naseljenosti su mnogobrojni kao što se vidi po lokalitetu Divlje Polje i rimskom ranosrednjevekovnom groblju. Na Langerevoj karti početkom 18. veka označena je znakom za vodenicu (skelu), što znači da je u prošlosti u Ratini bilo i vodenica. Analizom postojeće izgrađenosti utvrđeno je da najveću površinu teritorije Ratine zauzima poljoprivredno zemljište (njive, voćnjaci, livade, pašnjaci), zatim građevinsko zemljište van granica gradskog građevinskog zemljišta, dok ostatak pripada, šumskom i vodnom zemljištu. Poslednjih godina najveći intenzitet izgradnje je duž magistralnog puta Kraljevo-Kruševac i to u vidu magacina, skladišta, izložbenih i prodajnih prostora, manjih proizvodnih pogona, tako da se na ovom prostoru severno od magistralnog puta u potezu od oko 200-300 m na neki način formirala jedna radna zona. U okviru ovog prostora nalaze se stovarišta građevinskog materijala "Trgo-Kraljevo", "Koloseum", "Belt", "Glođović", kao i manji proizvodni pogoni "Maksenergo", "Tehnograd", "Master Tehnik", "Jugometal", kao i magacinske hale sa izložbenim salonima "Denik", "Trgomen PV", "CSM Intrnacional", kao i benzinsko – plinska stanica "Peroktan". Na potezu između severne obilaznice tzv. "baj-pasa", pruge Kraljevo-Stalać, industrijske ulice i reke Ibar formirala se druga radna zona u okviru koje se nalaze "Valve profil", fabrika stočne hrane "Pantelić", klanica "Sicoberi", hladnjače "KiM eksport" i "Voćar". Najgušće je izgrađen centar sela koji se formirao u delu raskrsnice primarnih putnih pravaca – Gornja, Donja Ratina, prema fabrici stočne hrane i magistrale. U ovoj zoni izgrađeni su objekti opšteg interesa, kao što su škola, zdravstvena stanica, pošta, veterinarska ambulanta, mesna kancelarija, dom kulture, radio relej, privatna bolnica Sveti Nikola, sportski tereni i pravoslavna crkva Sv. Jovan Krstitelj. Porodična stambena izgradnja je raspoređena duž putnih pravaca i razlikuje se po tipu stanovanja kao:

• porodična stambena izgradnja duž primarnih seoskih puteva, bez ekonomskih objekata na parcelama, sa karakteristikama gradskog stanovanja;

• porodična stambena izgradnja duž primarnih seoskih puteva i magistralne saobraćajnice, sa poslovnim prostorom u sastavu stambenog objekta ili u vidu samostalnog objekta na parceli (trgovina, uslužne delatnosti, ugostiteljski objekti i sl.);

• porodični stambeni objekti na parcelama u okviru kojih postoje i ekonomski objekti, obzirom da se radi o poljoprivrednom području;

• pojedinačni porodični stambeni objekti, poljoprivredna gazdinstva, na poljoprivrednim parcelama, retke naseljenosti, sa karakteristikama poljoprivrednog stanovanja.

KAKO JE RATINA DOBILA IME?

foto: Wikipedia

Prvi put  Ratina se kao naselje pominje u pisanim dokumentima 1220. godine kao posed manastira Žiče. Kada je sveti Sava 1219. godine u Nikeji od nikejskog patrijarha i cara dobio priznanje srpske pravoslavne crkve kao autokefalne, Sava je sa svojim bratom Stefanom Prvovenčanim pristupio izgradnji manastira Žiče, u koji je smestio sedište srpske pravoslavne crkve. Manastir Žiča je izgrađen za vrlo kratko vreme, i u njega je bilo smešteno sedište srpskih arhiepiskopa.

Manastir je bio predviđen i za krunisanje srpskih vladara, u njemu su krunisani vladari iz loze Nemanjića. Shvativši važnost manastira u državnom i duhovnom smislu za Srbiju, kralj Srbije Stefan Prvovenčani je bogato darivao manastir, što u zlatu i srebru, to i sa ogromnim manastirskim posedom, u koji je spadala i Ratina.

Kako je Ratina dobila svoj naziv imamo dva tumačenja. Prema prvom naziv Ratina je antroponimskog porekla (znači da je motivisan ličnim imenom ljudskog bića), izveden je od ličnog muškog imena Rata. Smatara se da su nazivi naselja u čijoj su osnovi lična imena u prošlosti izvedena od ličnog imena feudalca ili isluženog vojnika kome su pripadali kao posed kao i imena drugih prvoosnivača.

Nije ostalo zabeleženo da li je Rata bio feudalac na ovom prostoru, što je malo verovatno, jer bi sigurno bio zabeležen u nekom pisanom izvoru, vrlo je moguće da je Ratina dobila naziv po drugom tumačenju. Po narodnom predanju ime sela dolazi od naziva “ratar” jer su u njemu bili nastanjeni ratari manastira Žiče. Seljaci koji su živeli i radili tj. obrađivali zemlju u to vreme u Ratini bili su na manastirskoj zemlji i bili su dužni da daju manastiru deo prihoda odnosno da izdržavaju manastir.

 

Ratina je bila manastirski posed sve do dolaska Turaka, kada manastir gubi sva svoja bogatstva i praktično prestaje da postoji, monaštvo biva progonjeno, srpski feudalci nestaju, a umesto njih dolaze turski sa svojim nametima srpskom stanovništvu. 

Ostavite komentar

Sva polja označena * su neophodna

2 Comments

  • Gost - Autor

    Gost - Autor

    Sedamdesetih godina 20. veka
    • Ime: Autor
  • Gost - Maki

    Gost - Maki

    Kad su sazidali prvu crkvu? 
    • Ime: Maki