Responsive ThemeForest Wordpress Theme Avada bigtheme.net/wordpress/themeforest/323-avada BIGtheme.net

Typography

Ocena korisnika:  0 / 5

Zvezda neaktivnaZvezda neaktivnaZvezda neaktivnaZvezda neaktivnaZvezda neaktivna
 

24. septembar 2017.

Ako vam neko, koristeći stare nazive ulica u Kraljevu kaže da živi u Ulici Koče Popovića ili da će vas čekati u Ulici Aleksandra Rankovića, da li biste se snašli? Ovo je priča Dragoljuba Obradovića Kondisa o gradu na Ibru iz proleterskih vremena

Tokom Drugog svetskog rata, za vreme nemačke okupacije, u Kraljevu nisu građene nove ulice, niti su se menjala imena postojećih gradskih arterija. Doduše, Kraljevo nije doživelo sudbinu nekadašnjeg Karanovca da bude spaljeno, ali je pri kraju rata bilo suočeno sa razaranjem pojedinih delova, prilikom bombardovanja savezničke avijacije (22. avgusta i 2. septembra 1944. godine). Mnoge kuće su razrušene, veći deo ulica razrovan kraterima avionskih bombi, pa je po oslobođenju i okončanju rata sve to trebalo obnoviti.

Kao pri svakom oslobođenju od neprijatelja, građani su radosno i sa puno ushićenja pozdravili jedinice svoje vojske, koje su 29. novembra u ranim jutarnjim satima ušle u opusteli i razrušeni grad, koji su Nemci napustili oko ponoći prethodnog dana. Sve nedaće, sva stradanja i rušenja, tog trenutka zamenjeni su suzama radosnicama, ushićenjem i razdraganošću, što se pretvorilo u pravo slavlje zbog toliko očekivane slobode.

Sa njom je stiglo i novo društveno uređenje, na čelu sa Komunističkom partijom, a samim tim i novo ustrojstvo. Dok se nova vlast suočavala sa nizom problema posle ratnog pustošenja, a istovremeno i sa tim da se raskrsti i baci u prošlost sve što je podsećalo na trulu, buržoasku Jugoslaviju, nisu mimoiđene ni promene naziva kraljevačkih ulica.

Svuda po gradu mogle su se videti nove parole i transparenti „Tito-Staljin-Beograd-Moskva“, „Proleteri svih zemalja, ujedinite se“, uz klicanje vođama socijalističko-boljševičke revolucije i uz pesmu „Amerika i Engleska biće zemlja proleterska“. Sve je to na neki način trebalo obeležiti, a najjednostavnije je bilo da se pojedinim ulicama daju njihova imena.

Kako geodetska služba u oslobođenom gradu još nije funkcionisala, o promeni naziva ulica u Kraljevu ostao je dokument „Situacioni plan Kraljeva“, čiji je crtež napravio 31. avgusta 1948. godine Zdravko Soković u Konstrukcionom birou „Fabrike vagona“.

Na ranijoj sednici Gradskog odbora (28. novembra 1945. godine) bio je prihvaćen predlog Luke Lazarevića „da se brišu nazivi ulica bivših careva i kraljeva i ista zamene imenima najzaslužnijih ljudi narodnooslobodilačke borbe“. Na toj svečanoj sednici stare kraljevačke ulice dobile su nova imena.

Među prvima je promenu naziva dobio centralni trg sa Spomenikom srpskim ratnicima, koji je nazvan Trgom maršala Tita. Inače, poznata kraljevačka „štrafta“ sa večernjom promenadom (korzoom), Ulica kralja Petra (kasnije Omladinska (i danas Omladinska), prekrštena je u Ulicu generala Aleksandra Rankovića. Nekada Kidričeva ulica (sada Dositejeva) nazvana je tada imenom generala Koče Popovića, a Marka Trifkovića Ulicom heroja Živana Maričića (danas Heroja Maričića). Skver ispred sadašnjeg Doma vojske i kraljevačke Crkve svete Trojice nazvan je Skver 29. novembar (danas Trg svetog Save), a ime Dan oslobođenja dobilo je Kneževićevo sokače iza hotela „Pariz“  (sada Ulica Tomislava Andrića Džigija).

Ulica Olge Jovičić Rite nosila je ima dr Blagoja Neškovića, Ibarska (kojom je još prolazila šumska pruga sa Goča) zvala se Ulica Spasenije Cane Babović, a Ulica Olge Milutinović (levo od Karađorđeve do obale Ibra, iza Višeg suda – danas Skopljanska) nosila je ime Branka Ćopića.

Posle naših istaknutih revolucionara, na red su došle ruske vojskovođe. Današnja Ulica IV kraljevačkog bataljona dobila je ime Višinskog, sadašnja Dimitrija Tucovića ponela je ime maršala Tolbuhina, a Miloša Velikog, zamenio je generalisimus Staljin. Deo ulice od kafane „Zadužbina“ do obale Ibra kao da je bio osuđen da u kratkim vremenskim razdobljima često menja nazive. Te 1945. njemu je pripala čast da nosi ime, u to vreme poznatog sovjetskog ministra Vječeslava Molotova, nekoliko godina kasnije Mira Čukulića, a danas je produžetak Hajduk Veljkove ulice

U ovom Situacionom planu Kraljeva ucrtano je više od 30 ulica, koliko ih je tada bilo, ali neke su ostale neupisane. Od objekata, ucrtane su zgrade „Fabrike vagona“ i železničke stanice, kao i bolnica, koja je bila smeštena u školi „Dimitrije Tucovićć“ (prethodno škola „Alekandra Prvog“. Ostale ulice, sem one od crkve do groblja, koja je dobila ime 7. juli (sada je to Ulica Olge Jovičić Rite) zadržale su ranije nazive.

Bez obzira što su ulice prekrštenenovim imenima za građane je, sve do formiranja Komunalne službe o održavanju higijene i uređenja grada, važila ista skupštinska odluka kao pre Drrugog svetskog rata. Svako domaćinstvo bilo je dužno da izdržava čistoću ispred svojih kuća: čisti i plevi prostor do sredine ulice, drugu polovinu komšija preko puta, a zimi da očisti sneg sa svog dela trotoara. U dvorištima su još uvek postojali svinjci i živinarnici, a dok nije izgrađen vodovod, pijaćom vodom građane su snabdevale sakadžije ili su, pak, sami meštani vodu donosili kućama sa tri (ručne) ibarske pumpe, Mirine česme, izvora Zlatarica, a neki ej vadili iz bunara u svojim dvorištima.

Kad je pukla veza između Tita i Staljina (1948), posle Rezolucije Informbiroa, opet Jovo-nanovo sa promenama naziva kraljevačkih ulica. Sad Staljin ustupa mesto svom vođi Lenjinu, brišu se imena ruskih generala i ministara. Ubrzo posle toga i Kraljevo, da bi se zatitilo od ruskih napada svog generala, menja ime u Rankovićevo (Ukazom Prezidijuma Narodne skupštine Republike Srbije od 6. jula 1949. godine).

Oni najstariji žitelji ovog grada doživeli su da se pored Karanovčana i Kraljevčana nazivaju još i Rankovićevcima. I sami su se čudili šta se sve to zbiva, ne zaboravljajući da ulice od centra prema autobuskoj stanici u gradu na Ibru, i dalje zovu „Prvom“, „drugom“, „Trećom“ i „Četvrtom“, a deo grada kojim je išla Karađorđeva ulica – Starom čaršijom. Još se nisu ni opasuljili od tih učestalih promena, a usledila je odluka: osim Titovog imena, nijedan grad, niti neka ulica, ne mogu da nose imena živih rukovodilaca. I posle nepunih šest godina, sa više predloga o budućem nazivu grada, uz izjašnjavanje građana, prevagnuo je predlog ovdašnjih studenata da se vrati staro ime – Kraljevo (8. januara 1955.) Ulice su opet dobile nova imena, koja su ostala dužeg veka.

Svojevremeno (maja 1960. godine), sudbinu grada sa promenom imena doživeo je i Spomenik srpskim ratnicima – da bude izmešten na kraljevačko groblje, gde je tokom prvog svetskog rata pokopano više od 200 izginulih i umrlih srpskih vojnika. Odluka o premešetanju spomenika doneta je na sednici Gradskog odbora 29. novembra 1959. godine.

Na intervenciju građana, vraćen je na staro mesti (novembra 1982. godine) pošto se znalo da njegovo izmeštanje nije učinjeno „iz urbanističkih razloga“, kako su tvrdili ondašnji gradski moćnici, već zbog toga što im je smetao zbog „srpskog nacionalizma“, kada su se kraj njega, prilikom obeležavanja proboja Solunskog fronta, okupljali preživeli Solunci, a na tu svečanost dolazile i mlade generacije, koje su se divile hrabrim srpskim ratnicima i niihovim ordenjima stečenim u borbi za slobodu Srbije.

Ostao je srpski vojnik sa barjakom i puškom u ruci na svom postamentu u centru grada, kao nemi svedok da registruje prošle, sadašnje i buduće događaje koji će ući u istoriju ovog lepog grada, poznatog po pravim i uređenim ulicama da ih možeš videti s jednog – na drugi kraj, kako je svojevremeno u svojim putnim zapisima to zabeležio novosadski knjižar A. Pajević davne 1889. godine.

*sve fotografije su iz knjige Dragana Draškovića “Kraljevo od varoši do grada

 

I narednih nedelja, portal Krug će, uz saglasnost izdavača knjige „Staro Kraljevo“ i porodice autora, čuvenog, počivšeg kraljevačkog novinara Dragoljuba Obradovića Kondisa, objavljivati tekstove iz knjige. Oni koji žele, knjigu „Staro Kraljevo“ mogu da poruče kod izdavača, na telefon  064 22 99 215 (Dragan Vukićević)

Ostavite komentar

Sva polja označena * su neophodna

0 Comments

Vreme

Kraljevo Serbia Clear (night), 0 °C
Current Conditions
Sunrise: 6:39 am   |   Sunset: 4:7 pm
84%     3.1 m/s     33.153 bar
Forecast
PON Low: 1 °C High: 7 °C
UTO Low: -1 °C High: 6 °C
SRE Low: 2 °C High: 12 °C
ČET Low: 0 °C High: 12 °C
PET Low: 1 °C High: 12 °C
SUB Low: 2 °C High: 13 °C
NED Low: 4 °C High: 12 °C
PON Low: 3 °C High: 6 °C
UTO Low: 0 °C High: 6 °C
SRE Low: 1 °C High: 8 °C