Responsive ThemeForest Wordpress Theme Avada bigtheme.net/wordpress/themeforest/323-avada BIGtheme.net

Typography

Ocena korisnika:  0 / 5

Zvezda neaktivnaZvezda neaktivnaZvezda neaktivnaZvezda neaktivnaZvezda neaktivna
 

iz knjige Milana Matojevića „Kolonije u Kraljevu“

Ovo naselje više puta je menjalo naziv: od železnička, preko stara železnička, do radnička i na kraju kolonija Fabrike vagona, ali zauvek čuva uspomenu na davno, lepo vreme kada su u Kraljevo zbog posla dolazili majstori, tehničari i inženjeri

U Prvom svetskom ratu Srbija je pretrpela ogromne gubitke u stanovništvu, privreda je razorena, saobraćajne komunikacije uništene. Po završetku rata, kao članica pobedničkog saveza, Srbija je dobila ratnu odštetu za obnovu privrednih kapaciteta i saobraćajnih komunikacija.

U Državnom planu oporavka i razvoja privrede, Kraljevo je dobilo poseban značaj. Ovome je doprineo povoljan geografski i saobraćajni položaj grada na ibru.

Pošto je Srbija dobila ratnu odštetu u opremi za opravku lokomotiva i proizvodnju teretnih i putničkih železničkih vagona, Ministarstvo železnica je odlučilo da u Kraljevu izgradi Fabriku vagona. Ovo ministarstvo je 1921. godine od Opštinske uprave otkupilo zemljište za izgradnju, a iste godine registrovana je „Državna železnička radionica za proizvodnju lokomotiva i vagona“ sa sedištem u Kraljevu.

U spisku za ratne reparacije nalazili su se fabrički kapaciteti za opravku železničkih parnih lokomotiva i izradu železničkih putničkih i teretnih vagona. Prema ugovoru, za nadoknadu ratnih reparacija bile su zadužene firme iz Nemačke. Dostavljeno je ukupno 139 planova za izgradnju objekata: projektna dokumentacija se odnosi na temelje, čeličnu konstrukciju objekata i mašinsku opremu nemačkih firmi iz Dizeldorfa i Dortmunda, kao i od strane drugih angažovanih projektanata i isporučilaca opreme. Pretpostavlja se da su projekti za izgradnju stanova došli takođe iz Nemačke, sa projektima za izgradnju železničke radionice, u stavki podmirivanja ukupnih reparacionih obaveza. Projektna dokumentacija za izgradnju ovog naselja nije nađena.

Nakon obezbeđenja potrebnih uslova, tokom 1922. godine otpočinje izgradnja Železničke radionice. Ministarstvo građevina, preko Direkcije državnih železnica finansira izgradnju ovog industrijskog kapaciteta. Državna železnička radionica završena je 1936. godine, kada je i otpočela sa radom.

Po ovim projektima, predviđeni industrijski pogoni trebalo je da zaposle oko 3.500 radnika. U vreme otpočinjanja izgradnje 1922. godine, Kraljevo nije imalo potrebnu stručnu radnu snagu. Predviđen broj majstora, tehničkih crtača, tehničara i inženjera trebalo je dovesti u Kraljevo. Za novu radnu snagu trebalo je obezbediti lokaciju za izgradnju stanova.

Pre Velikog rata kapaciteti za opravku lokomotiva i proizvodnju teretnih i putničkih vagona postojali su na područjima nove države, koja su bila pod austrougarskom vlašću (Maribor, Zagreb, Sarajevo, Slavonski Brod i Subotica). Ta područja su posle rata pripojena novoj državi, Kraljevini Srba,Hrvata i Slovenaca. U Srbiji tada nisu postojali ovakvi kapaciteti, osim manjeg pogona za montažu skretnica i železničkih šina u Nišu i impregnaciju pragova u Ćićevcu.

Za potrebe železničke radionice u Kraljevu, Ministarstvo građevina je u toku 1935. godine, preko Direkcije železnica, otkupilo prostor od 2,6 hektara za izgradnju naselja – kolonije. Lokacija se nalazila između takozvane Pic-male i varoškog rejona, pored Gočke pruge – šumske železnice i Ulice generala Stanojlovića (ranije Kragujevački drum).

Od 1935. do 1937. godine izgrađeno je ovo naselje sa tipskim zgradama, po projektima verovatno dobijenim u paketu sa projektnom dokumentacijom za ratne reparacije.

U ovom naselju izgrađene su 23 tipske zgrade sa prizemljem i spratom. Zgrade su bile poređane u pet redova. Do Ulice generala Stanojovića u prvom redu bile su tri zgrade, u drugom i trećem po četiri, a u četvrtom i petom redu – po šest zgrada. U trećem redu zgrada ostavljen je prostor površine od 1,7 ara za igru dece, koji je nosio naziv Poljanče.

Svaka zgrada građena je na parceli površine 2,28 ari. U sredini građevinske parcele sazidana je stambena zgrada sa četiri stana, dva stana sa suprotne strane u prizemlju i dva – sa suprotne strane na spratu. U sredini zgrade ostavljen je svetlarnik dimenzija 4 x 2,5metara, u kome su za svaki stan bila ugrađena po dva dvokrilna prozora, za kupatilo i ostavu (špajz). Svaki stan imao je svoje dvorište površine 1,46 ara. Dvorište je bilo ograđeno drvenom ogradom (tarabama), koja je bila povezana betonskim armiranim stubovima. U unutrašnjem uglu dvorišta, između četiiri dvorišta bila su izgrađena četiri kaveza za kućne ljubimce ili za živinu (kokošarnik), za svako dvorište. U svakom dvorištu zasađene su po dve-tri sadnice voćaka. Bile su to pretežno sadnice trešnje, višanja ili jabuka.

Fasada zgrade rustično je obrađena u belom malteru, sa drvenim ramom ispod strehe, do kog se penjala zasađena bršljanova loza. Ulazna vrata oivičena su crvenom fasadnom ciglom, kao i prozori koji su u donjem uglu ukrašeni redom crvenih fasanih cigala. Na prozorima su postavljeni drveni kapci – šaloni, koji se u otvorenom položaju drže pomoću posebne drvene letve.

Izgrađeni stanovi su, za ono vreme, bili komforni, sa tekućom vodom i „engleskim klozetima“ sa kupatilom. Kupatilo je imalo tuš sa bakarnim dubećim kazanom na drva i termometrom za kontrolu zagrejanosti vode. Voda za stanove dovedena je iz rezervoara industrijske vode sa Grdičke kose i nije bila za piće. Iz ovog rezervoara snabdevani su tehničkom vodom pogoni Železničke radionice i vršeno je napajanje parnih lokomotiva na Železničkoj stanici.

Zgrade su bile numerisane od broja 1 do 23, a na svakoj zgradi četiri stana numerisana su rimskim brojevima od I do IV.

Stanovi su jednosobni, sa spavaćom sobom i kuhinjom. U prizemlju su stanovi površine 42 kvadratna metra, a na spratovima imaju tri kvadrata više. Svi stanovi su imali predsoblje, kuhinju, spavaću sobu, kupatilo i ostavu. U kuhinji se nalazila česma sa livenim lavaboom. Podovi su bili obloženi patosom.

Kod stanova u prizemlju, iz kuhinje se ulazilo na stepenište koje vodi u podrumsku prostoriju. U stanove na spratu ulazilo se drvenim stepeništem do predsoblja na spratu, iz kojeg se ulazilo u spavaću sobu i kuhinju. U podrum se ulazilo sa ulaza u stan, desno – stepeništem od cigala.

Na spratu je bilo predsoblje sa drvenim podom, odakle se ulazilo u spavaću sobu i kuhinju. Iz kuhinje se ulazilo u predsoblje, a iz njega u ostavu i u kupatilo. Podrum je imao mali prozor u visini betonskog trotoara oko zgrade.

Stanovi u ovom naselju bili su namenjeni zaposlenima u Železničkoj radionici (kasnije Fabrika vagona) i u Železničkom čvoru Kraljevo. Nakon završene izgradnje Železničke kolonije, ispostavilo se da su zaposleni u Železničkoj radionici (Fabrika vagona) prilikom odlaska na posao morali da prelaze preko više nezaštićenih železničkih koloseka (uzanih i normalnih). Ovo je izazvalo burne polemike u štampi koja je, između ostalog, pisala: „Kao što je poznato, da bi radnici iz kolonije mogli da idu na posao u radionicu vagona, moraju preći preko željezničke pruge, a kao posledica toga bilo je sada već nekoliko ljudskih žrtava. I da bi se ovo izbeglo, potrebno je preko želj. pruge podići gvozdeni most ili podzemni prolaz, koji će koštati  dva miliona dinara“ (citat dela kritičkog teksta u kraljevačkim radikalskim novinama „Narodna samouprava“, u broju objavljenom 23. juna 1936. godine pod nazivom „Podizanje nove železničke stanice u Kraljevu“).

Da bi se obezbedio siguran dolazak na posao zaposlenima u Železničkoj radionici iz pravca Železničke kolonije, 1937. godine izgrađen je pešački most (pasarela), preko 24 železnička koloseka – uzana i normalna), čije stepenice su se spuštale ispred glavne radničke kapije.

Ovo naselje je više puta menjalo naziv. Nakon otpočinjanja izgradnje nazivalo se Železnička kolonija. Mnogi su ovo naselje nazivali Spahova kolonija, po imenu tadašnjeg ministra Ministarstva građevina Mehmeda Spaha iz Sarajeva.

Odmah posle oslobođenja 1944. godine, dok je Železnička radionica bila u resoru Ministarstva saobraćaja, ovo naselje se i dalje nazivalo Stara železnička kolonija. Nakon prelaska Fabrike vagona u nadležnost Ministarstva metalne industrije 1947. godine, naselje je nazvano Kolonija Fabrike vagona. Ulice u njoj dobile su pojedinačne nazive 1965. godine i od tada u adresama kuća u ovom naselju više nije stajala odrednica kolonija.

Tri stambene zgrade u prvom redu (do tadašnje Kidričeve, a danas Dositejeve ulice) srušene su 1969. godine, a na njihovom mestu 1971. godine izgrađena je stambeno-poslovna četvorospratna zgrada sa četiri ulaza, od kojih svaki ima po 20 stanova.

 

 

Ostavite komentar

Sva polja označena * su neophodna

0 Comments

Vreme

Kraljevo Serbia Partly Cloudy (night), 0 °C
Current Conditions
Sunrise: 6:45 am   |   Sunset: 4:4 pm
99%     3.1 m/s     33.153 bar
Forecast
SUB Low: 0 °C High: 11 °C
NED Low: 2 °C High: 11 °C
PON Low: 2 °C High: 5 °C
UTO Low: -2 °C High: 3 °C
SRE Low: -6 °C High: 5 °C
ČET Low: 3 °C High: 9 °C
PET Low: 1 °C High: 6 °C
SUB Low: 0 °C High: 6 °C
NED Low: -2 °C High: 3 °C
PON Low: -1 °C High: 5 °C