Responsive ThemeForest Wordpress Theme Avada bigtheme.net/wordpress/themeforest/323-avada BIGtheme.net

Typography

Ocena korisnika:  0 / 5

Zvezda neaktivnaZvezda neaktivnaZvezda neaktivnaZvezda neaktivnaZvezda neaktivna
 

piše Vojkan Trifunović

Oko razrušenih zidina ovog utvrđenja ispredaju se razne fantastične i zanimljive priče, a jedna od njih je da se u danima guste magle (po kojoj je najverovatnije i dobio ime), čuje topot konja i zvuk udaraca mačeva i dvoboja fantomskih vitezova

Na dvadesetak kilometara od Kraljeva, idući ka Novom Pazaru takozvanom Ibarskom magistralom, na uzvišici iznad živopisne klisure neobuzdanog Ibra stoji stari grad/tvrđava Maglič, kao kakav zaštitnik čitave doline. Svojim položajem i veličinom dominira nad ovim delom ibarske klisure i izaziva divljenje putnika namernika. Poneki avanturista odluči da ovde napravi pauzu, pa u stilu Indijane Džonsa pređe preko visećeg mosta ispod kojeg protiče žuboravi Ibar, a zatim se uz stazu uspne na visinu od 100 metara iznad nivoa vode, gde ga čeka potpuno neverovatan doživljaj, jer je pogled na Dolinu jorgovana sa magličkih bedema nerpocenjiv.

Istorija Magliča nije dovoljno poznata, o njemu se u istorijskim izvorima malo govori, pa je prilično teško sa sigurnošću napisati pouzdanu istoriju ove tvrđave, jer se neretko preklapaju istorijska istina i narodna mašta. Ipak, postoji jedna veoma dragocena vest u žitiju arhiepiskopa Danila II, nastalom nakon njegove smrti. Autor žitija, po svemu sudeći Danilov učenik, govori sledeće: „I u Magliču gradu, i tu su bila poznata dela njegovih trudova. Jer u njemu podiže prekrasne palate i ostale ćelije na prebivanje koji su tamo. I tu, u crkvi sv. Georgija, u gradu tome, utvrdi božanstveni zakon, da se u njoj neizmenjeno svagda vrši, obilno u njoj postavivši božanstvene knjige i sve ostale crkvene potrebe. Za takve njegove mnoge podvige i priloženja domovima božjim neka mu Gospod dade večno blaženstvo.“ Nažalost, ovaj fragmentaran, jedini je srednjovekovni izvor o Magliču, jer će se tek po dolasku Turaka, sredinom 15. veka ponovo pojaviti u dostupnim izvorima. 

U svakom slučaju, tvrđava je izazivala pažnju mnogih istraživača, putopisaca, autora, istoričara, arheologa i drugih znatiželjnika, pa je sakupljeno sasvim dovoljno materijala da se može sačiniti pouzdan mozaik informacija. Naime, na osnovu arheoloških istraživanja utvrđeno je da je na bregu, gde je kasnije podignut Maglič, postojala jedna starija utvrda, verovatno vizantijskog porekla, možda čak i rimskog. O tome, zanimljiv podatak ostavio je Feliks Kanic, čuveni austrijski putopisac, koji je prolazeći pored Magliča zapisao: „Ja sam gotovo ravnodušan prošao pored ove srednjovekovne feudalne gradnje, podignute verovatno na rimskim temeljima“. Nastanak starijeg utvrđenja, prema istraživanjima, mogao bi se smestiti u kraj 11. ili prvu polovinu 12. veka. Po svom tipu, najverovatnije se radilo o malom kastelu na prirodno branjenom položaju, kakvi su građeni u vreme vizantijske dinastije Komnina. Ova prvobitna građevina je stradala u požaru, ali nije pouzdano utvrđeno kakva je dalja sudbina ovog zdanja i u kakvom je stanju bilo u trenutku izgradnje Magliča.

Nemogućnost da se na osnovu istorijskih izvora odredi početak gradnje novog utvrđenja dovodi istraživače u svojevrsni ćorsokak. Način na koji je zidano i opremljeno za odbranu nesumnjivo ukazuje da je podignuto pre upotrebe baruta i vatrenog oružja. Od presudnog značaja, izgleda, bilo je osnivanje manastira Žiča, u neposrednoj blizini utvrđenja, sa kojim se često dovodi u blisku vezu. Manastir Žiča, kao sedište prve autokefalne Srpske arhiepiskopije, građen je tokom druge decenije 13. veka i u njenoj darovnoj povelji, kao deo žičkog vlastelinstva, pominju se sva sela u okolini Magliča, ali ne i sam grad, ili bilo kakvo utvrđenje. Zbog toga se odbacuje pretpostavka da je izgrađen za vreme Stefana Prvovenčanog i prihvata teza da je podignut u vreme kralja Uroša I, sredinom XIII veka, kada je ova oblast, ali i manastir Žiča teško postradao u tatarskim najezdama. Otud želja da se gradnjom jedne takve monumentalne građevine spreče buduće najezde i uništavanje bogatih manastira u neposrednoj okolini. Tome u prilog ide činjenica da je idealne uslove za to pružao Maglič, na kome su se tada nalazile ruševine starijeg utvrđenja. Ovde treba imati u vidu i da se manastir Žiča nalazio na svega dva i po do tri sata hoda od ovog mesta, a ukoliko bi se dolazilo na konju, ta razdaljina mogla je da se pređe za mnogo kraći vremenski period.

Kao što je čitavo utvrđenje obavijeno velom tajne, tako nije poznato ni ko su njegovi stvarni graditelji, odakle su dolazili, da li su bili stranci ili iz redova lokalnog stanovništva. Na osnovu izgleda fortifikacije, ostaju pretpostavke da im je bila bliska vojna arhitektura Romejskog carstva. Dolazak stranih radnika i graditelja nije nikakva novost za period srednjovekovne Srbije. U nedostatku stručnjaka takvi su mogli biti pronađeni u susedstvu. Kako bilo, oni koji su gradili bili su majstori svog zanata, pa zato magličke bedeme i kule odlikuju kvalitetna gradnja i vrlo dobra primena tradicionalnih rešenja. Najvažnije građevine, ne računajući bedem ojačan sa osam kula, bile su Glavna (Donžon) kula, Crkva Svetog Đorđa i Palata.

Donžon kula nalazi se tik do ulaza u utvrđenje, prema kojem je vodila staza iz pravca severoistoka, od zapadnih padina planine Stolovi. Zbog toga je u neposrednoj blizini, pred Glavnom kulom, presečen prostran rov, dubine između 13 i 17 metara. Sama kula je postavljena na najvišoj koti stenovitog grebena, pravouganog je oblika i bila je najvažniji deo utvrđenja. Najverovatnije je stradala prilikom turskog napada, u požaru, kada su izgorele sve drvene konstrukcije.

Crkva Svetog Đorđa nalazi se u središnjem delu tvrđave, predstavljala je manji jednobrodni hram izdužene osnove i neuobičajene visine – više od sedam metara. Njena unutrašnjost je bila živopisana, a prilikom arheoloških istraživanja pronađeni su tragovi fresaka. Danas, nažalost, od crkve je ostao samo jedan zid. Najbolje sačuvana građevina je Palata, koja dominira čitavom unutrašnjošću utvrđenja. Na mestu ove, postojala je starija građevina, čija se izgradnja datira na kraj 13. i početak 14. veka, da bi nešto kasnije, verovatno tokom četvrte decenije 14. veka, izgrađena nova, čiji ostaci su i danas vidljivi. Ukoliko se vratimo malo unazad, na jedini istorijski izvor o Magliču, možemo sa velikom sigurnošću tvrditi da je Palata obnovljena za vreme arhiepiskopa Danila II jer on ovde „podiže prekrasne palate“. Kao i u slučaju većine građevina i ova je uništena u požaru.

Širenjem srednjovekovne Srbije i prebacivanjem težišta države prema jugu, Maglič polako gubi svoj strateški položaj i prvobitni značaj. Može se pretpostaviti da je bio naseljen u vreme bitke na Kosovu, jer se zna da su susedni grad u dolini Ibra – Brvenik, nedaleko od Raške, držali sinovi čelnika Muse, zeta kneza Lazara, sve do pred kraj 14. veka. Kao srpsko utvrđenje Maglič je uspeo da se održi do 1455. godine, nakon opsade i pada Novog Brda. Dalje osvajanje Turaka je bilo dolinom Ibra, pa su zaposednuti Trepča, Zaplanina, Brvenik i Plana. Premda u izvorima nema pomena Magliča, teško je zamisliti da se i on nije našao na meti turskih osvajača.

Konačnim padom despotovine 1459. godine, Maglič je zasigurno prestao da bude srpska tvrđava. Međutim, tu se ne završava njegova priča. Uprkos dotadašnjoj praksi Turaka da nakon potpunog pokoravanja neke oblasti ruše tvrđave za koje smatraju da im nisu od strateškog značaja, u magličko utvrđenje je vrlo brzo smeštena turska posada. Prvi podatak o ovoj posadi potiče iz 1476. godine, kada se na njenom čelu nalazio dizdar Mustafa – beg. Nekoliko decenija kasnije, 1516. godine, Magličom upravlja dizdar Hamza sa dvadesetak članova posade, među kojima se nalazio i jedan imam, izvesni Isa hodža. Broj posade je varirao, a kako se Osmansko carstvo širilo, tako je i ova oblast prestala biti turbulentno područje, pa je značaj Magliča u vojno-strateškom smislu prestao da postoji. Pretpostavlja se da je ovo utvrđenje napušteno krajem 16. veka.

Od tog vremena, Maglič se još nekoliko puta našao na istorijskoj pozornici i uglavnom je to bilo u vezi sa ratnim sukobima. Tako je u vreme Bečkog rata (1683 – 1699), nakon neuspešne opsade Beča, sukob prebačen na područje Srbije. Prisustvo austrijske vojske bio je razlog da se u sukob uključe i Srbi, pa su tako srpski ustanici početkom septembra 1689. godine zauzeli utvrđenja Maglič i Koznik. Zbog toga im se priključio i jedan manji austrijski odred, kao ispomoć. Nakon Bečkog rata, opet je Maglič bio napušten, da bi u vreme Drugog srpskog ustanka ponovo dobio zapaženu ulogu. Na samom početku ustanka knez Miloš Obrenović pozvao je bivše Karađorđeve vojvode Radoslava Jelečanina i Filipa Studeničkog da se podignu na oružje. Usledio je napad ustanika na Karanovac (Kraljevo), pa je turski zapovednik Latif-aga zatražio pomoć od novopazarskog Adem-paše. Vojvoda Radoslav Jelečanin je sa svojom malobrojnom vojskom krenuo u susret Adem-paši i njegovim trupama, ali kako je imao malo vojnika, odlučio se da postavi zasedu u Magliču. Ubrzo se pojavila turska vojska od oko 1.500 boraca i započela je žestoka borba. Uprkos manjem broju ljudi, ustanici su razbili Turke i prisilili ih na povlačenje. Ovim događajem se završila istorija Magliča.

Možda se time završila istorija, ali ova tvrđava nije prestala za intrigira i budi maštu. Kao što je Feliks Kanic primetio, oko razrušenih zidina Magliča - predanja tkaju razne fantastične i zanimljive priče. Jedna od takvih je da se u danima guste magle (po kojoj je grad najverovatnije i dobio ime, jer je Milan Đ. Milićević prilikom obilaska tvrđave zabeležio - „ljudi koji su tu dugo živeli, pričaju da Maglič pritiskuje svako jutro gusta magla“), čuje topot konja i zvuk udaraca mačeva i dvoboja nekih fantomskih vitezova. U bujnoj mašti lokalnog stanovništva izgradnja Magliča je povezana sa vremenom despotice Irine Kantakuzin, žene despota Đurađa Brankovića, pa je danas poznat kao „Jerinin grad“. Međutim, ako bismo hteli da ga vežemo za neku ličnost onda je to, nesumnjivo, njegov najpoznatiji stanar, Arhiepiskop Danilo II. Njegova očuvanost i tajnovitost bile su zanimljive i autorima filma Ironclad 2, pa je zbog prirodne lepote okoline Magliča i fantastičnog ambijenta izabran da “glumi” britanski zamak Ročester u drugom delu ovog filma. Tako su i gledaoci širom sveta bili u prilici da se dive ovoj neverovatnoj građevini. Koliko je uistinu neverovatna može se uveriti svako ko se popne i kroči nogom u tišinu magličkog grada kojeg štite masivne zidine ovog bisera srednjovekovne Srbije.

Literarura i izvori:

1. Marko Popović, Maglički zamak – Maglič Castle, Beograd 2012.

2. Grupa autora, Kraljevo i okolina, Beograd 1966.

 

3. http://mondo.rs/a269418/Zabava/Film/Tvrdjava-Maglic-glumi-britanski-Rocester.html

Ostavite komentar

Sva polja označena * su neophodna

0 Comments

Vreme

Kraljevo Serbia Cloudy, 0 °C
Current Conditions
Sunrise: 7:6 am   |   Sunset: 4:2 pm
83%     4.9 m/s     33.187 bar
Forecast
PON Low: 0 °C High: 1 °C
UTO Low: -1 °C High: 1 °C
SRE Low: -5 °C High: 0 °C
ČET Low: -5 °C High: 0 °C
PET Low: -5 °C High: 3 °C
SUB Low: -1 °C High: 3 °C
NED Low: -2 °C High: 1 °C
PON Low: -3 °C High: 2 °C
UTO Low: -1 °C High: 6 °C
SRE Low: 0 °C High: 5 °C