Responsive ThemeForest Wordpress Theme Avada bigtheme.net/wordpress/themeforest/323-avada BIGtheme.net

Typography

Ocena korisnika:  0 / 5

Zvezda neaktivnaZvezda neaktivnaZvezda neaktivnaZvezda neaktivnaZvezda neaktivna
 

18. jun 2018.

Narodna biblioteka Srbije potpuno je uništena u nemačkom bombardovanju 6. aprila 1941. godine; do sada je rekonstruisano 98 odsto nekadašnjeg fonda, a vrednost onoga što se u njoj sada čuva, tri puta je veća od deviznih rezervi Srbije!

Biblioteke su pisani spomenici o postojanju jednog naroda. One se ne prave, nego rastu, a knjige su vrednije od svih spomenika ukrašenih slikama, reljefom i duborezom, zato što same grade spomenike u srcu onih koji čitaju. Ovo je priča o knjizi posvećenoj Narodnoj biblioteci Srbije, nacionalnoj instituciji koja je pravi dokaz za izreke sa početka ovog teksta. Naučna monografija „Kuća nesagorivih reči: Narodna biblioteka Srbije od 1838. do 1941. godine“, čiji je autor srpski istoričar i prevodilac Dejan Ristić, predstavljena je u kraljevačkoj biblioteci „Stefan Prvovenčani“. Dejan Ristić je jedan od vodećih stručnjaka u oblasti integralne zaštite i upravljanja kulturnim nasleđem, a obavljao je dužnosti upravnika Narodne biblioteke Srbije, državnog sekretara za kulturu... Ova naučna studija istražuje i predstavlja prvi vek srpske nacionalne biblioteke od njenog osnivanja u Kragujevcu, do njenog potpunog uništenja u Beogradu u šestoaprilskom bombardovanju. Ristić u knjizi govori o pojedincima koji su svoj rad utkali u temelje srpskog bibliotekarstva i srpske kulture. Posebnu pažnju autor posvećuje Jovanu Tomiću, istoričaru i akademiku, koji je Narodnu biblioteku Srbije vodio 24 godine (od 1903. do 1927. godine), duže nego ijedan upravnik pre ili posle njega. Priča o pregalaštvu pojedinaca, istovremeno je i priča o nezainteresovanosti vlada i resornih ministarstava, ali i tendencioznom uništenju našeg nacionalnog blaga od strane Nemačke aprila 1941. 

O Ristićevoj knjizi govorila je mr Ana Gvozdenović, koja je ukazala na ličnu notu u narativu ovog istoričara i naglasila njegovu sklonost ka memoarskim i hroničarskim zabeleškama.

Zanimljivo je da je autor komparativnom analizom došao do tačnog datuma osnivanja Narodne biblioteke - 12. jula 1838. godine u Kragujevcu spajanjem biblioteke u sastavu Ministarstva prosvete i knjižnog fonda ranije formiranog pri Tipografiji u Beogradu. Bilo je potrebno više od jednog veka da se zatvori svojevrstan krug pitanja i dilema u vezi s datumom i mestom osnivanja nacionalne biblioteke. Od osnivanja biblioteke, sve do 1945. godine, dakle duže od jednog veka, svi njeni upravnici bili su istoričari ili istoričari književnosti. Od 1945. na čelo nacionalne biblioteke dovođeni su „istaknuti društveno-politički radnici“ ili, eventualno, istaknuti savremeni stvaraoci. Ristić je, kaže, jedini imao privilegiju, ali pre svega odgovornost da kao istoričar bude na čelu nacionalne biblioteke, jedne od pet centralnih ustanova kulture u Srbiji.

Kada je biblioteka nastala 1838. godine, njen „nukleus“, ili jedan od najznačajnijih fondova, bila je Dvorska biblioteka dinastije Obrenović, koja se i danas čuva u Narodnoj biblioteci Srbije. Njoj su, potom, pridruživane druge lične biblioteke, a kroz obavezni primerak publikacije, koji svaka biblioteka ima, ona je tokom svog postojanja obogaćivala svoj fond.

Svakog dana u Narodnu biblioteku Srbije stigne između dva i šest dužnih metara bibliotečke građe, pre svega iz Srbije, ali i iz celog sveta. Geografski posmatrano, građa sa teritorije čitavog sveta, sa svih kontinenata predstavlja bogatu riznicu neprocenjive vrednosti. Narodna biblioteka Srbije danas broji oko šest miliona bibliotečkih jedinica, raspoređenih na više od 100 kilometara polica, na pet spratova ispod zemlje! Hronološki okvir, od najstarije bibliotečke jedinice do najnovije, seže od XI veka do danas.

- Vrednost nacionalnog  fonda, odnosno onoga što čuva Narodna biblioteka Srbije tri puta je veća od trenutnih deviznih rezervi naše zemlje koje, što u valuti, što u zlatu, iznose oko 10 milijardi evra. To bibliotečko blago od oko 30 milijardi evra čuva 200-ak ljudi – kaže Ristić, koji sa žaljenjem konstatuje da još od XIX veka postoji kontinuitet suštinske nebrige prema ovoj ustanovi, uz kratka razdoblja kada je bilo pozitivnih pomaka.

SUDBONOSNI 6. APRIL

Ristić kaže da je kao istoričar znao da je odnos prema Narodnoj biblioteci Srbije, i za vreme kraljevine Srbije, i u periodu kraljevine Jugoslavije bio loš, ali – ne u tom obimu, ne do mere koja se može opisati kao svesno ugrožavanje bezbednosti građe, uprkos vapajima svih upravnika ove institucije.

- Na kraju je završeno upravo onako kako su oni predviđali u svojim najcrnjim predskazanjima, a to je da će sve biti uništeno. Sve je uništeno u bombardovanju 6. aprila 1941. godine, iako je Narodna biblioteka Srbije doživela i delimično stradanje nacionalnog fonda od 1914. do 1918. godine. Čak ni opomena iz Prvog svetskog rata, koja je još bila „živa“ u međuratnom periodu, nije bila dovoljna da reaguju pripadnici tadašnje političke i kulturne elite. Biblioteka je u pepeo pretvorena u požaru koji je trajao četiri dana, dok se na kraju nije ugasio sam o sebe, budući da ga niko nije gasio – podsetio je Ristić.

On je naveo da je 6. april datum koji je obeležio istoriju Nardone biblioteke Srbije, za koju je država prvi put obezbedila zgradu 6. aprila 1921. godine. Bila je to zgrada na Kosančićevom vencu koja je uništena tačno na 20-godišnjicu otvaranja. Sadašnja zggrada Narodne biblioteke Srbije otvorena je 6. aprila 1973. godine.

- Zanimljivo je da je po dolasku nacista na vlast u Nemačkoj, upravo 6. aprila 1934. godine doneta odluka o javnom spaljivanju nepodobnih knjiga. Iz biblioteka, sa univerziteta, iz škola, iznošene su knjige i spaljivane nekim, gotovo ritualnim ceremonijama na lomačama, mahom noću. Kako je Nemačka osvajala nove teritorije, taj ritual širio se i na druge zemlje. Praktično, najveća lomača knjiga u čitavoj Evropi bila je na Kosančićevom vencu od 6. do 9. aprila 1941. godin. To je jedina nacionalna biblioteka koja je planski uništena, ne samo u Drugom svetskom ratu, već uopšte u istoriji Evrope. To je najveći kulturni zločin prema kulturnom nasleđu učinjen na tlu Evrope u čitavoj istoriji starog kontinenta. Sve ono što je čuvano u toj zgradu, nestalo je u strašnom plamenu i u pepelu koji je bio razvejan po čitavom gradu tokom prvih nedelja aprila ratne 1941. godine. Ipak, čini se da, nažalost, nismo izvukli istorijske pouke iz delimičnog stradanja nacionalnog fonda u Prvom i njegovog potpunog stradanja u Drugom svetskom ratu. Naš odnos prema kulturi i dalje je veoma razočaravajući i zabrinjavajući - smatra Ristić.

Svojom knjigom on, kaže, nije želeo samo da ispisuje istoriju nacionalne biblioteke, već da proba tu instituciju da oživi kroz ljude koji su u njoj radili, da to ne bude istorija zidova, već istorija ljudi. Iz te plejade likova upravnika Narodne biblioteke Srbije, pored Jovana Tomića, izdvojio je i potpuno zaboravljenog Filipa Nikolića, dr Đuru Daničića, Janka Šafarika, Stojana Novakovića, Dragišu Stanojevića, Nićifora Dučića, Ljubu Stojanovića...

- Nacionalna biblioteka bila je jedina ustanova kulture u Srbiji koja je davala, ambasadore, ministre, predsednike vlada, akademike, profesore univerziteta, šefa države. Ona već 180 godina čuva identitet našeg naroda i to u njoj i sada rade stručnjaci uz veću ili manju, najčešće manju podršku sopstvene države – ističe Ristić i podseća da su već 7. aprila 1941. godine, dan posle uništenja kompletnog nacionalnog fonda, bibliotekari NBS započeli njegovu rekonstrukciju i to bez suštinske podrške države. Zahvaljujući tome što je bio poznat sadržaj onoga što je stradalo u bombardovanju, do sada je rekonstruisano 98 odsto tog fonda! Pribavljeno je, dakle, sve ono što je postojalo u duplikatu: štampani materijal, čitav niz segmenata stare i retke bibliotečke građe, ali ono što nikada neće moći da bude obnovljeno su unikati (zbirka srpskih srednjovekovnih rukopisa, posebni fondovi, lične biblioteke, legati).

                        „Beograd i NBS sravniti, Atinu – ni taknuti“

Osim što monografija „Kuća nesagorivih reči: Narodna biblioteka Srbije od 1838. do 1941. godine“ može da se čita, ona je i prva naučna studija u Srbiji napisana na srpskom jeziku koja može i da se gleda, jer je za scenario dokumentarnog film „Sećanja iz pepela“ u produkciji Filmskih novosti i Nacionalnog filmskog arhiva Srbije, poslužila upravo ova knjiga. Tokom rada na filmu korišćena je brojna arhivska, bibliotečka, muzeološka i audio-vizuelna građa iz više od 20 ustanova – arhiva, muzeja, biblioteka, fakulteta. Film prvi put predstavlja izuzetne segmente nacionalnog kulturnog nasleđa (arhivalije koje svedoče o osnivanju NBS, zapaljivi projektili kojima je pogođena NBS, delovi sačuvanog nacionalnog fonda, originalni snimci suđenja nemačkom generalu Aleksandra Lera, koji je bombardovao Beograd i kojem je za to suđeno u Beogradu 1947. godine, za taj „posao“ odabrao je lično Adlof Hitler..

- Nakon demonstracija 27. marta 1941. kojima su Srbi kroz javni protest demonstrirali svoj antifašistički stav, što nije uradila bilo koja druga evropska nacija, Hitler je doneo odluku o hitnom napadu na Jugoslaviju. Lično je tražio da se ne poštuju međunarodne norme, da napad na Beograd ima karakter odmazde i da mu se dovede vazduhoplovni general koji je u septembru 1939. sravnio Varšavu sa zemljom. General Ler je dobio zadatak i odrešene ruke, pa su 6. aprila 1941. fašisti izvršili istovremeni napad na dve države – kraljevine Jugoslaviju i Grčku. Hitler je dao izjavu saradnicima da mu je izuzetno žao što „mora da ratuje protiv plemenitog grčkog naroda“, pa je zabranio da Atina bude taknuta, a da, istovremenom, Beograd bude sravnjen sa zemljom. To je i učinjeno, jer je u Beogradu tokom nacističkog bombardovanja „zbrisano“ sa lica zemlje više od 80 odsto objekata. Na planovima grada posebnom bojom bila je obeležena NBS i ona je gađana zapaljivim, a ne eksplozivnim granatama. Gađana je već u prvom talasu. Ler je svedočio da je za nacističku Nemačku „prioritet prilikom bombardovanja Beograda imala NBS“, pa tek onda vojnički i strateški ciljevi. Na pitanje jugoslovenskih oficira zašto baš Narodna biblioteka, on je odgovorio: „Zato što je u toj ustanovi sačuvano ono što je vekovima činilo kulturni identitet tog naroda.“ Tu je došlo do poklapanja jedne višedecenijske interne nebrige sa svešću napadača o značaju institucija. Odgovornost jugoslovenskih vlasti nalazi se u kontinuiranom ignorisanju neophodnosti da se Narodnoj biblioteci Srbije obezbedi namenski građen objekat, odnosno da se preduzmu odgovarajuće mere za fizičku zaštitu fonda od opasnosti izazvanih prirodnim katastrofama ili oružanim sukobima. Nacisti su prvi primenili tzv. „totalni rat“, jer je uništavanje kulturnog nasleđa od strane okupatora u Srbiji vršeno sistematski. Tu matricu preuzele su mnoge zemlje nakon Drugog svetskog rata, pa sada svedočimo uništavanju Palmire u Siriji, Budinih statua u Avganistanu, našeg kulturno-istorijskog nasleđa na Kosovu i Metohiji – ističe Ristić.

                        NATO je uništio fondove Arhiva Jugoslavije

Od njega saznajemo i jednu poražavajuću istinu o kojoj se u srpskoj javnosti malo zna i govori. Pre bombardovanja Srbije 1999. godine, najdragoceniji delovi arhivskih fondova Arhiva Jugoslavije bili su dislocirani iz zgrade Arhiva Jugoslavije i sklonjeni u posebna vojna skrovišta na Senjaku,

- Njih su NATO snage bombardovale do iznemoglosti, iako su u pitanju bili podzemni objekti od armiranog betona. Bombardovali su ih višetonskim granatama da bi mogli da probiju nekoliko metara debele armirane zidove u bunkerima. Ta građa je trajno uništena! To su najdragoceniji fondovi Arhiva Jugoslavije. Matrica je ista: u aprilu 1941. godine ubijana je jedna zemlja, kraljevina Jugoslavija i uništavana je njena identitetska institucija – Narodna biblioteka Srbije koja je od 1919. godine obavljala funkciju i Nacionalne biblioteke Jugoslavije, au NATO bombardovanju gađan je Arhiv Jugoslavije. Napadnuta je zemlja i gađan je nukleus te zemlje, materijalni trag njenog postojanja. Prošle godine i taj najnoviji zločin je postao punoletan, a ja nisam čuo da je iko u javnosti pomenuo slučaj uništavanja arhivskog fonda Arhiva Jugoslavije. Tako je i kada govorimo o Drugom svetskom ratu: retko ko će pomenuti kontekst sistematskog uništavanja kulturnog nasleđa na teritoriji cele bivše Jugoslavije, a posebno na teritoriji današnje Srbije. Moja knjiga nije pisana kao opomena, ali puno onih koji su došli do nje istakli su da su osetili taj prizvuk opomene. Očigledno sam, iako to nije bio moj cilj, napisao neke redove koji su opominjući. Oni su, zbog toga što je korišćena arhivska građa, nažalost, i svevremeni, što je posebno zabrinjavajuće za sve nas. U epohi globalizacije sećanja se doživljavaju kao nešto što opterećuje, kulturno nasleđe i kultura kao retrogradni, a ne kao resurs.  U tom kontekstu nama kao pripadnicima jednog malobrojnog (ne malog) naroda preti opasnost od gubitka sopstvenog identiteta. S jedne strane nestajemo kao nacija u fizičkom smislu, a s druge strane – sami dozvoljavamo da nam se narušava identotet ili ga sami narušavamo sopstvenom nebrigom i nečuvanjem sopstvenog identiteta kroz brigu o kulturnom nasleđu – opominje Ristić.

 

Celina knjige, pod naslovom “Metite u podrume! Zbrinite kako znate!”, tako je nazvana zbog neshvatljiva izjave nekadašnjeg ministra prosvete Miloša Trifunovića. Na dnevnoj osnovi, prateći dešavanja koja su se odigrala tokom ranog proleća 1941. godine, ta celina ukazuje na tragičnu sudbinu NBS, ali i pokušava da pruži odgovore na pitanja šta su bili motivi i ko su bili pojedinci posredno i/ili neposredno odgovorni za uništenje nacionalnog fonda. Niko nikada nije krivično gonjen zbog čina svesnog i planskog uništenja NBS, ali knjiga “Kuća nesagorivih reči” i dokumentarni film „Sećanja iz pepela“ su svojevrsni izraz zahvalnosti i poštovanja autora prema upravnicima i stručnjacima NBS koji su tokom prvog veka njenog postojanja kontinuirano jačali sveukupne kapacitete te ustanove. One su i svojevrsna opomena i podsećanje na sudbinu ustanove kulture od nesumnjivog nacionalnog značaja, koja se u najvećem delu svoje burne prošlosti suočavala sa otvorenim ignorisanjem od strane sopstvene države. Opstajući u teškim vremenima, Narodna biblioteka Srbije i izuzetni pojedinci koji su u njoj radili, pokazali su svojim i potonjim generacijama redak primer stručnosti i požrtvovanosti u brizi o najdragocenijim zbirkama pokretne kulturne baštine na našim prostorima. Zaposlenih u NBS je u 19. veku najčešće bilo manje od 10, a u 20. veku najviše ih je bilo pred Drugi svetski rat – 18, sa sve upravnikom koji i sam loži drva i ugalj, menja sijalice, radi kao poslužitelj.

Krater na Kosančićevom vencu stoji i danas, 77 godina posle ratnog proleća tokom kojeg je, posle višednevne vatrene stihije, u potpunosti nestalo zdanje Narodne biblioteke Srbije. Dejan Ristić ističe da to veliko udubljenje bolno podseća na jedan od najperfidnijoh zločina i kulturološki i etički ponor u kojem živimo.

foto: print screen YouTube i Ivan Spasojević

 

Ostavite komentar

Sva polja označena * su neophodna

0 Comments

Vreme

Kraljevo Serbia Fair (night), 15 °C
Current Conditions
Sunrise: 5:48 am   |   Sunset: 7:32 pm
91%     1.8 m/s     33.051 bar
Forecast
PON Low: 14 °C High: 30 °C
UTO Low: 15 °C High: 28 °C
SRE Low: 17 °C High: 29 °C
ČET Low: 16 °C High: 29 °C
PET Low: 16 °C High: 29 °C
SUB Low: 15 °C High: 27 °C
NED Low: 16 °C High: 30 °C
PON Low: 14 °C High: 23 °C
UTO Low: 13 °C High: 22 °C
SRE Low: 14 °C High: 23 °C