Responsive ThemeForest Wordpress Theme Avada bigtheme.net/wordpress/themeforest/323-avada BIGtheme.net

Typography

Ocena korisnika:  0 / 5

Zvezda neaktivnaZvezda neaktivnaZvezda neaktivnaZvezda neaktivnaZvezda neaktivna
 

3. februar 2019.

Vek i po Inženjerske organizacije Srbije, najstarije na Balkanu, obeležava i Kraljevo koje je imalo dvojicu inženjera velikana evropskog i svetskog ranga i još nekoliko inženjera važnih na nacionalnom novou, koji su svi rođeni u XIX veku

U Srbiji se ove godine, uz organizaciju Saveza inženjera i tehničara Srbije (SITS), kao i uz pokroviteljstvo Srpske akademije nauka i umetnosti (SANU), obeležava 150 godina inženjerske organizacije Srbije (1868-2018), kao najstarije inženjerske organizacije na Balkanu. Punu podršku obeležavanju daju i Udruženje inženjera i tehničara „Dobrivoje Božić“ Kraljevo i Narodna tehnika Kraljevo. Razlog tome je što Kraljevo ima svoja dva inženjera koji su velikani evropskog i svetskog ranga, pored još nekoliko velikana nacionalnog ranga, a rođeni su u XIX veku.

Inženjerska aktivnost u Kneževini Srbiji počinje tridesetih godina XIX veka i nakon toga intezivno napreduje sa uključivanjem u tehnički razvijenu Evropu, posebno u domenu građevinarstva, urbanizma, arhitekture, planiranja, poljoprivrede, šumarstva, rudarstva i mašinstva. To se posebno ogleda u domenu obrazovanja. Inženjerska škola je formirana 1846. godine u Beogradu i kratko je trajala. Tehnički fakultet je, pri Velikoj školi, počeo sa radom 1863 godine. U ovom veku u Srbiji je postojalo oko 600 inženjera. Na početku to su bili inženjeri „iz preka“ (Srbi i drugi iz Austro-Ugarske monarhije), a kasnije i naši školovani u inostranstvu (Nemačkoj, Austriji, Belgiji, Rusiji i Francuskoj) ili u Srbiji na Velikoj školi/Univerzitetu (od 1863. godine, odnosno 1905. godine). Prvo pravo industrijsko preduzeće u Srbiji je Vojnotehnički zavod u Kragujevcu iz 1853. godine.

Kraljevačka inženjerska priča počinje sa urbanom pričom (1832). Tada planer Laza Zuban iz Beograda crta prvi urbanistički plan za Karanovac (Kraljevo od 1882. godine) i Požegu (među prve u Srbiji). Ovaj plan karakteriše veliki kružni trg sa mrežom pravih ulica (po čime je Kraljevo i danas prepoznatljivo). Njega je prvi realizovao Petar Lazarević Cukić, kapetan Podibarskog sreza u Karanovcu od 1833-1836. godine.

U Kraljevu su XIX vek obeležila četiri nova građevinska objekta i to : Karanovačka crkva (1824), Gospodar Vasin konak (1831), Zgrada načelstva (1853) i Stara školska zgrada (1873) (najveće školsko zdanje posle Velike škole u Beogradu-Kapetan Mišino zdanje). U ovom periodu je znatno obnovljen manastir Žiča (1856). Kraljevo nije imalo okružne inženjere (oni su u Srbiji postavljeni počev od 1852. godine). Kraljevo u ovom veku nije imalo pravo industrijsko preduzeće. Imalo je „pogone“ za obradu kamena i mermera, izradu boja, izradu poljoprivrednih alatki u periodu (1882-1892) (vlasnik Mihajlo Čebinac i dr.) i slično. Oni su bili kratkog daha. Postojao je parni mlin u Ribnici (1893), čiji su vlasnici bili Knežević i Radovanović) i napravljena je prva banja (Mataruška Banja, 1899. godine, u organizaciji prote Savatija Božića).

Prva hidrocentrala napravljena je 1903. godine na reci Ribnici. Međutim, Kraljevo je dobro znalo da je budućnost u znanju. I posle dugogodišnjeg zalaganja od 1856. godine i sopstvenog ulaganja u Staru školsku zgradu nije uspelo da dobije gimnaziju u ovom veku, ali su dobili nižu srednju školu tj. nižu poljoprivrednu školu (1882), poznatu kao Ratarska škola. Zapravo, u Požarevcu je ugašena srednja poljoprivredna škola (1880) i formirana je za stepen niža u Kraljevu. Tako će ovaj stepen obrazovanja srednje škole u Srbiji ostati sve do 1927. godine. Škola u Požarevcu, a od 1882. godine, u Kraljevu bila je centar poljoprivredne inteligencije u Srbiji. Na početku kadar je bio „iz preka“, a kasnije ona postaje rasadnik kadrova za razvoj poljoprivrede i šumarstva u Srbiji i šire. Otuda, Kraljevo ima više velikana iz reda poljoprivrede inteligencije iz tog doba, a koji su predmet ovog rada.

Kraljevo je imalo sreće da se u njega doselio sveštenik Savatije Božić sa svojom višečlanom porodicom iz Raške (1894). Ova porodica će izroditi četiri vrhunska inženjera, koji će završiti visoke elitne škole u raznim gradovima Evrope (Dobrivoje, mašinski inženje.; Božidar, građevinski inženjer; Milija, rudarski inženjer i Roksanda, građevinski inženjer). Prota Savatije Božić je bio najveći javni stvaralac tog doba u Kraljevu i veliki branilac slobode srpskog naroda. Decu je dosledno savetovao da samo znanjem i radom mogu pomoći sebi i svojoj domovini. Božidar je bio Solunac i projektant pruge Kraljevo-Kosovska Mitrovica, Milija - direktor rudnika Trepča, a Roksanda - projektant na rekonstrukciji crkve Svetog Marka u Beogradu i pruge Beograd-Bar.

Kraljevo je imalo inženjere velikane, međunarodnog i nacionalnog ranga iz 19 veka iz više oblasti inženjerstva. Ovde će biti kratko prikazani samo znameniti prema raspoloživim podacima.

Mašinstvo

Inženjer mašinstva DOBRIVOJE S. BOŽIĆ (1886-1967), rođen je 4. januara 1886. godine (po Gregorijanskom kalendaru) u varoši Raška, srez studenički, okrug čačanski, Kraljevina Srbija, od oca Savatija Božića i majke Bosiljke. Božići u Kraljevu žive od 1894. godine, pa sve do 1960. godine (kada se prota Savatije upokojio u 101.       godini života). Danas u Kraljevu postoji Božića kuća, koja je pod zaštitom države Srbije. Inženjer Dobrivoje Božić se školovao u Raški, Kraljevu, Kragujevcu i Nemačkoj (Karlsrue), gde je stekao diplomu inženjera mašinstva 1910. godine. Inženjer Božić se vraća u Srbiju i zapošljava se 1911. godine kod Srpske državne železnice.

Državnu železnicu napušta 1923 godine i posvećuje se istraživanju i stvaralaštvu u domenu kočenja šinskih vozila preko svoje firme. Praktično, Božić je u svom radnom veku bio zaposlen samo u Srbiji. Veći deo života je proveo u Beogradu, ali je mesto boravka iz nužde rata i vlasti morao da menja (Srbija, Kanada, SAD, Francuska i dr.). Kao dobrovoljac, učesnik je Balkanskog i Velikog rata. Bio je logoraš u logoru Nežider (Mađarska) (1916-1918). Umro je u Beogradu 13. oktobra 1967. godine i sahranjen u porodičnoj grobnici na Novom groblju u Beogradu. Njegovi potomci danas žive u SAD.

Inženjer Dobrivoje Božić je izumitelj svetskog ranga. Svoj naučni i stručni doprinos u inženjerstvu je dao u oblasti železničkog mašinstva, automatike, vazduhoplovstva i turbina. Njegov doprinos kočenju šinskih vozila je rame uz rame sa doprinosom Amerikanca Vestinhausa - oca pneumatske kočnice. Dao je originalno rešenje kočnika i razvodnika i prvi rešio automatsko regulisanje sile kočenja i brzine vagona. Do danas, nije utvrđen konačan broj njegovih patenata. Lista, trenutno, sadrži 62 patenta iz 18 različitih zemalja. Većina, 57 patenata se odnosi na pneumatski sistem kočenja vozova, od prvog iz 1913 godine, pa do poslednjeg iz 1964 godine. Ima patente za pulsirajući mlazni motor, kao i patente vezane za gasnu turbinu. Po broju patenata, kod nas, svrstava se kao treći (posle Tesle i Pupina) i zasigurno pripada vrhu inženjera u istoriji Srba i kod Srba zajedno sa Teslom, Pupinom i Milankovićem. Još 1928. godine, dobio je evropski sertifikat za železničku kočnicu pod nazivom „Božić kočnica“, koja je bila sastavni deo mnogih vozova u Evropi, a koju je proizvodila „Škoda“ i čiji su principi i osnovna konstrukcija ostali kao osnov do današnjeg dana.

 Poljoprivreda

DR ĐORĐE RADIĆ (1839-1922), rođen je u Velikom Bečkereku (Petrograd, Zrenjanin), u Banatu, Austrijsko carstvo, 22. aprila 1839. godine, gde mu je otac bio sveštenik. Osnovnu školu završio je u rodnom mestu, a gimnaziju u Oravici, Karlovcima i Vinkovcima. Nakon gimnazije, Đorđe Radić završava poljoprivrednu školu u Kalčavci kod Praga (tada Kraljevina Češka) 1859. godine sa ocenom „odličan u svakom pravcu“. Usavršava se na poziv knjaza Švarcenberga na njegovom imanju. Odatle se 1861. godine upućuje u Suboticu, gde mu je otac bio premešten za paroha. Aktivno se kreće radi saznavanja po Banatu, Bačkoj i Sremu. Vraća se u Novi Sad 1862. godine, gde počinje izdavati i uređivati list SELJAK, za „polje, kuću i baštu“. Aktivno se kreće radi usavršavanja po Austriji, Štajerskoj, Švajcarskoj i dr. Godine 1864. položio je profesorski ispit iz „prirodnih nauka i jestastvenice“ na Bečkom Univerzitetu. Zatim, biva profesor Gimnazije u Novom Sadu. Nastavlja obilaske raznih oblasti radi proučavanja tamošnje poljoprivrede po Nemačkoj, Francuskoj, Belgiji i Holandiji. U svojoj 29. godini života položio je, 1867. godine, na Bečkom Univerzitetu prvi od Srba „doktorat filozofije sa poljoprivrednom raspravom“. Čuvši o njemu knez Mihajlo ga poziva da dođe u Beograd da mu pomogne u ponovnom definisanju Zemljodelske škole na Topčideru, „po novim načelima“ (1867. godine). Radić se ovom pozivu rado odaziva. Od tada se on okreće prema slobodnim srpskim zemljama: Srbiji i Crnoj Gori. U Srbiju konačno prelazi 1869. godine. Odmah se uključuje u rad Društva za poljsku privredu (kasnije Srpsko poljoprivredno društvo), kao sekretar i urednik društvenog lista TEŽAK.

U Srbiji počinje novo razdoblje života i rada dr Đorđa Radića. Visokoobrazovan stručnjak sa bogatim evropskim iskustvom u poljoprivredi, rado dočekan u Srbiji, on će ostati u njoj do kraja života, s tim što je proveo tri godine, na sličnom poslu u Crnoj Gori, na poziv knjaza Nikole. Tamo osniva Zemljodelsku školu u Danilovgradu (1875), ali rat sa Turcima 1876. godine prekida rad škole na samom početku. Posle isteka ugovora sa upravom Prosvetnog odeljenja, Senata u Crnoj Gori, 1878. godine, Đorđe Radić se vraća na mesto profesora u Zemljodelsko-šumarskoj školi u Požarevcu.

Godine 1882, osnovao je Ratarsku školu u Kraljevu i postavljen za njenog upravitelja. Na mesto upravitelja bio je biran i smenjivan dva puta, a kao penzioner i treći put (1897. godine). Kao penzioner, dr Đorđe Radić nastavlja svoju intenzivnu aktivnost u radu Srpskog poljoprivrednog društva na TEŽAKU i POLJOPRIVREDNOM KALENDARU i pisanju mnogih članaka i knjiga. U svom radu je nailazio na različite prepreke različite prirode (političke, teritorijalne, zaostale i dr.). Kratko je bio i predsednik opštine Kraljevo 1916. godine u vreme Austrougarske okupacije Kraljeva čija se uloga različito tumači do današnjeg dana. Umro je 11. oktobra 1922. godine, u Kraljevu u 84. godini, gde je i sahranjen.

Dr Đorđe Radić, objavio je četrdesetak knjiga i brošura, oko trideset članaka u kalendarima i sličnim publikacijama, kao i oko 560 članaka u listovima koje je uređivao, u toku pedesetogodišnjeg rada. U vreme kada feudalni odnosi u poljoprivredi prerastaju u robno-novčane odnose, kada su drvena ralica i srp bili glavno oruđe ratara, kad tek počinju poljoprivrene škole, kad skoro da nije bilo publikacije na našem jeziku, dr Radić je nesebično svoje bogato znanje i iskustvo prenosio širem krugu zainteresovanih. Osim toga on uvodi nove sorte biljaka i pasmine domaćih životinja i svojim publikacijama podstiče napredne mere poljoprivrede. On se smatra pretečom rada na hibridizaciji kukuruza. Više njegovih knjiga su dugo godina bile kao osnovni udžbenik u Srbiji, Vojvodini, kao i u srpskim školama u Austrougarskoj. Otuda, on ima izuzetne zasluge za razvitak naše poljoprivrede, a posebno poljoprivrednog obrazovanja. Imao je veliku želju da pored poljoprivrednog preobražaja učini kulturni preobražaj u srpskim zemljama. U tome je imao mnogo problema. Bio je odličan poznavalac više jezika. Tako je pored klasičnih jezika starogrčki i latinski, svog maternjeg srpskog jezika, znao još pet živih jezika (mađarski, rumunski, nemački, češki i francuski), a služio se literaturom iz Engleske, Italije i Rusije. Bio je član mnogih stranih društava širom Evrope, među kojima je Francusko nacionalno agrikulturno društvo (danas Francuska akademija za agrikulturu u Parizu). Bio je počasni član Kraljevske srpske akademije nauka. Krajem 1914. godine bio je počasni član u 67 poljoprivrednih kulturnih ustanova. Dr Radić bio je nosilac velikog broja domaćih i stranih odlikovanja, od kojih 14 najviših ordena sa lentom.

Kako je Poljoprivredna škola u Kraljevu bila jedina u Srbiji tada za skoro sve ove oblasti (u Bukovu kod Negotina 1891. godine je formirana Škola za vinodelje i voćarstvo), u ovu školu je dolazio ili se u njoj formirao znatan broj poljoprivrednog kadara koji je bio nosilac razvoja poljoprivrede. Neki od njih su se posebno izdvojili i    oni će biti kratko prikazani ovde (poređani po godini rođenja), a to su: Pavle Todorović, Blagoje Todorović, Milorad Paletašević, Dobroslav Todorović i Dragomir Ćosić.

PAVLE TODOROVIĆ (1853-1927), studirao je prava i agronomiju u Križevcima, a potom poljoprivredu u Beču. Bio je upravitelj škole u Kraljevu (1889-1895) i u Bukovu, a zatim načelnik Ministarstva narodne privrede. Jedan je od pionira naučnoistraživačkog rada u poljoprivredi u Srbiji. Objavio je oko 20 knjiga iz oblasti poljoprivrede i smatra se najplodnijim piscem tog doba, posle dr Đ. Radića.

BLAGOJE TODOROVIĆ (1859-1933), rođen je u Kragujevcu 1859 godine. Ovde je završio osnovnu školu i pet razreda gimnazije, a zatim Zemljodelsko-šumarsku školu u Požarevcu. Bio je nastavnik i upravitelj Zemljodelske škole u Kraljevu i Vinodeljsko-voćarske škole u Bukovu. Radio je u Ministarstvu narodne privrede. Bio je funkcioner u Srpskom poljoprivrednom društvu i urednik TEŽAKA i POLJOPRIVREDNOG KALENDARA. Umro je u Beogradu 1933. godine. Objavio je više od 10 publikacija-knjiga iz domena voćarstva. Odlikovan je ordenom, Svetog Save V, IV, III i II reda i Ordenom Belog orla V reda.

MILORAD PALETAŠEVIĆ (1885-1936), rođen je 26.  novembra 1885. godine u Krnulama kod Šapca, gde mu je otac bio učitelj. Studirao je agronomiju na visokoj poljoprivrednoj školi u Lajpcigu (Nemačka). Po završetku studija vratio se u Srbiju i radio je u poljoprivrednim školama u Šapcu, Kraljevu i Skoplju. Bio je direktor škole u Kraljevu i v.d. direktor novoosnovane Poljoprivredne škole u Skoplju. Bio je poznat javni radnik u Kraljevu, kao član Zemljoradničke stranke. Dobrovoljno je učestvovao na Solunskom frontu. Umro je u Beogradu 31. marta 1936. godine.

DR DOBROSLAV TODOROVIĆ (1889-1959), rođen je 28. februara 1889. godine u Kraljevu, od oca Blagoja. Osnovnu školu učio je u Kraljevu i Beogradu, a gimnaziju u Beogradu i Kragujevcu. Studirao je na Visokoj poljoprivrednoj školi u Beču gde je doktorirao 1912. godine. Posle doktoriranja vraća se u Srbiju u Kraljevo, gde počinje da radi u Školi za stočarstvo i planinsko gazdovanje. Učesnik je Cerske i Suvoborske bitke, gde je teško ranjen. Od 1922. godine do 1959. godine radi na Poljoprivrednom fakultetu u Beogradu – Zemunu, gde je razvio veoma plodnu nastavnu, stručnu i naučnu aktivnost u domenu oranica. Umro je u septembru 1959. godine u Beogradu.

Objavio je više od 25 radova i publikacija na srpskom jeziku i nekoliko radova na nemačkom i francuskom jeziku (Landwirtschaft, 1926 i Bukurešt 1924, 1929). Bio je dopisni član Čehoslovačke poljoprivredne akademije i Srpske akademije nauka. Od Saveza inženjera i tehničara Jugoslavije dobio je 1957. godine nagradu „Nikola Tesla“ za životno delo.

DR DRAGOMIR ĆOSIĆ, AKADEMIK (1896-1977), rođen je 13.        oktobra 1896. godine u Velikoj Drenovi, Trstenik. Kao đak izbegao je sa vojskom preko Albanije u Solun, odakle kao rekovalescent odlazi u Francusku i u Nici završava srednje školsko obrazovanje. Studirao je na Visokoj školi u Grinjanu (1919), a doktorirao u Nansiju (1927). Posle diplomiranja, vraća se u Srbiju i radi kao profesor Poljoprivredne škole u Kraljevu (1920-1923), a zatim odlazi u Beograd i bavi se istraživačkim poslom u Zavodu za poljoprivredna istraživanja u Topčideru i na Poljoprivrednom fakultetu u Zemunu. U zavodu bio je direktor od 1928 do 1939. godine, a zatim direktor Direkcije za proučavanje i organizaciju poljoprivrede (1939-1941). Posle Drugog svetskog rata postaje redovni profesor (1947) u Sarajevu, na Visokoj školi za planinsko gazdovanje, koja 1948. godine prerasta u Poljoprivredni fakultet. Biva prvi dekan ovog fakulteta i više puta dekan i prodekan. Biva i prorektor Univerzitata u Sarajevu (1953-1956). Postaje i redovni član Akademije nauka i umetnosti BiH (1966). Umro je u Beogradu 24. novembra 1977. godine.

Dugo je istraživao u domenu semenarstva i njenom poboljšanju i selekciji u više regiona pre Drugog svetskog rata. Njegovo naučno dostignuće je priznata sorta pšenice „Topčiderka“ (1951). Bio je glavni urednik AGRONOMSKOG GLASNIKA (1934-1937). Nosilac je Albanske spomenice, Ordena rada drugog reda i Ordena sa crvenom zastavom.

Šumarstvo

KOSTA ĐORĐEVIĆ (1848-?), rođen je 1848. godine u Karanovcu (Kraljevo). Osnovnu školu je učio u Karanovcu. Gimnaziju je učio u Čačku i Kragujevcu, pravne nauke u Beogradu, a šumarske nauke u Tarantu (Nemačka), Karlsrueu (Nemačka) i Nansiju (Francuska). Imao je više specijalizacija u Nemačkoj, Švajcarskoj i Francuskoj. Po povratku u Srbiju radi kao suplement (pomoćni nastavnik) u Zemljodelsko šumarskoj školi u Požarevcu (1874). Kasnije obavlja niz odgovornih dužnosi u Ministarstvu finansija (na šumarskim pitanjima) i Ministarstvu narodne privrede (Šumarsko odelenje) od 1890. godine, gde je jedno vreme bio i načelnik. U Društvu za poljsku privredu rukovodio je sekcijom za šumarstvo. Pisao je dosta o šumama i šumarstvu. Objavljivao je prevode stručnih tekstova. Mnogo je učinio na poboljšanju odnosa države i društva prema šumama. Godine 1888 objavio je monografiju o planini Tari, a 1900. godine monografiju Šume Kraljevine Srbije.

Prof. dr Novak N. Nedić

 

*tekst je prenet iz ovogodišnjg broja lista "Savindan" koji izdraje Mileševski kulturni klub iz Prijepolja

 

Ostavite komentar

Sva polja označena * su neophodna

0 Comments