Responsive ThemeForest Wordpress Theme Avada bigtheme.net/wordpress/themeforest/323-avada BIGtheme.net

Typography

Ocena korisnika:  5 / 5

Zvezda aktivnaZvezda aktivnaZvezda aktivnaZvezda aktivnaZvezda aktivna
 

22. maj 2020.

Njegova posvećenost da se na dostojanstven način oduži žrtvama II svetskog rata, ostaće trajno zapisana u istoriji Kraljeva u kojem je projektovao Spomen park, Spomenik streljanim ženama, Kapelu rodoljuba i Spomen piramidu Konarevu

U Beogradu je u 81. godini 5. maja preminuo Spasoje Krunić, redovni profesor Arhitektonskog fakulteta u penziji i redovni član Akademije inženjerskih nauka. Kraljevčani će arhitektu Krunića pamtiti, pre svega, kao autora (nekada) Spomen parka, a danas Groblja streljanih 1941. godine u Kraljevu.

Spasoje Krunić je rođen u Nikšiću, u Crnoj Gori, 23. oktobra 1939. godine. Gimnaziju je završio u Obrenovcu , a studije  na Arhitektonskom fakultetu Univerziteta u Beogradu gde je i diplomirao 1968. Radio je kao projektant i šef odseka u stambeno-komunalnom preduzeću Novi Bečej, a bio je i projektant u Zavodu za urbanizam u Zrenjaninu (1970) i u Zavodu za izgradnju Beograda, (1970-1985). Kao arhitekta bavio se arhitektonskom umetnošću – bio je samostalni umetnik i član Udruženja likovnih umetnika primenjene umetnosti i dizajna Srbije. Docent Arhitektonskog fakulteta u Beogradu postao je 1995. godine, vanredni profesor 1998. godine, a redovni profesor 2000. godine. Održao je brojna predavanja u inostranstvu, od kojih su nazapaženija  predavanja o arhitekturi na Arhitektonskom fakultetu u Varšavi, 2004. godine i u Srpskom društvu Sveti Sava u Pragu, 2007. godine. Bio je član istaknutih arhitektonskih društava u Srbiji. Takođe je bio urednik kataloga za izložbu “Srpska arhitektura 20. veka u Kulturnom centru Srbije” u Parizu, 2006. Osim toga bio je  autor i urednik većeg broja stručnih knjiga, eseja, monografija i projekata iz oblasti arhitekture.

Kao istaknuti arhitekta tokom svoje karijere radio je širom Srbije, između ostalog i na teritoriji Kraljeva. Pored Spomen parka, projektovao je i Spomenik streljanim ženama u Kraljevu, kao i Spomen piramidu na groblju u Konarevu.

Spomen park u Kraljevu

Nekada Spomen park, danas Groblje streljanih 1941. je memorijalni kompleks posvećen tragediji koju je Kraljevo doživelo oktobra 1941. kada je u okviru kruga tadašnje Železničke radionice (Fabrike vagona) nemački okupator streljao nekoliko hiljada stanovnika ovog kraja. Na predlog Zavoda za zaštitu spomenika kulture iz Kraljeva  ovaj memorijalni kompleks je proglašen za nepokretno kulturno dobro (NKD) - spomenik kulture Spomen-park, a kategorisan je kao NKD - spomenik kulture od izuzetnog značaja.

Streljanje od 15. do 20 oktobra 1941. počinili su vojnici 749. pešadijskog puka 717. divizije Vermahta, a neposredni naredbodavac zločina bio je vojni komandant Kraljeva, nemački major Oto Deš.

Narodni muzej u Kraljevu je, nakon višegodišnjih istraživanja, došao do podatka da je u oktobru 1941. streljano više od 2.200 ljudi svih uzrasta i oba pola. Kraljevačka tragedija  se po međunarodnom pravu ubraja u zločin protiv čovečnosti. Žrtve su bili žitelji grada, radnici avionske industrije i Železničke radionice, službenici železničkog čvora kao i izbeglice pristigle u Kraljevo sa Kosova i Metohije, iz Makedonije, Slovenije, kao i sa teritorije tadašnje NDH. Uprkos nemačkoj zabrani da se posećuje mesto gde je izvršeno streljanje, već 14 oktobra 1942. jedna grupa žena iz Kraljeva organizovala je, uz prisustvo sveštenika SPC, prvi pomen ubijenima.

Dugo vremena mesto stradanja žitelja Kraljeva nije bilo na dostojanstven način obeleženo, a u posleratnim godinama često je bilo stecište skitnica i Cigana čergara. Iz navedenih razloga, Skupština opštine Kraljevo i Savez društava arhitekata Srbije su 1970. raspisali konkurs za rešenje Spomen-parka. Prvu nagradu i pravo na realizaciju projekta dobili su Spasoje Krunić i Dragutin Kovačević. Projektom je bilo predviđeno uređenje humki streljanih i partizanskih humki uz zadržavanje ranijih oblika, kao i izgradnja amfiteatra Radovi na izgradnji Spomen-parka počeli su 1971. Humke su uokvirene mermernim elementima koji predstavljaju stabla raznih doba starosti, presečena u svom rastu. U neposrednoj blizini grobnica streljanih nalazi se i Aleja partizana koju sačinjavaju tri skupine humki drugačijeg oblika, a spomenici su u strogo vojničkom redu sa zarezom koji podseća na nišan puške.

Aleja partizana u Spomen parku u Kraljevu

Spomenik streljanim ženama u Spomen parku u Kraljevu

Radnici kolektiva ŠIK Jasen su na ulazu u fabriku 1977. podigli Spomenik streljanim ženama u znak sećanja na tragičnu sudbinu 29 žena koje su život izgubile oktobra 1941. od strane fašističkog okupatora. Autor spomenika je Spasoje Krunić.  U prvoj deceniji XXI veka, spomenik je izmešten sa prvobitne lokacije i postavljen u okviru Spomen parka.

Kapela rodoljuba u Spomen parku u Kraljevu

Arhitekta Spasoje Krunić sa svojim saradnikom Milošem Đurašinovićem projektovao je Kapelu rodoljuba (2006) u okviru pomentog spomeničkog kompleksa. U razradi glavnog projekta učestvovali su i arhitekte Vladimir Anđelković i Dijana Adžemović Anđelković. Projektom je predviđeno da u unutrašnjosti kapele budu ispisana imena svih streljanih tokom oktobarske odmazde u Kraljevu 1941.

Spomen piramida u Konarevu

U neposrednoj blizini Kraljeva, u prigradskom naselju Konarevo, na mesnom groblju, nalazi se „Spomen piramida“ koja je podignuta prema projektu Spasoja Krunića. Ovaj spomenik je posvećen preminuloj deci - izbeglicama tokom Drugog svetskog rata, koja su bila smeštena u sirotištu u Mataruškoj Banji. Sirotište su osnovali ljudi iz Kraljeva i Crveni krst, a u njemu su boravila deca, ne samo iz Srbije, već i sa teritorije nekadašnje Kraljevine Jugoslavije. Deca su tu živela od 1942. do 1947. i najveći broj tih mališana je umro od gladi i bolesti.

Delatnost i posvećenost arhitekte Spasoja Krunića da se na dostojanstven način oduži žrtvama Drugog svetskog rata koje su  nedužno stradale od ruku ljudi bez savesti ostaće zabeležene, kako u sećanju stanovnika Kraljeva, tako i trajno zapisane u njegovoj istoriji.

                         Lidija  Crnčanin, istoričar

                        Tripo Danilo Spahić,istoričar

                         Zavod za zaštitu spomenika kulture Kraljevo

 

Ostavite komentar

Sva polja označena * su neophodna

3 Comments

  • Gost - Vaso

    Gost - Vaso

    Molim Vas za odgovor : Kako je došlo do toga da partizani budu sahranjeni na masovnom staratištu? 
    • Ime: Vaso
  • Gost - Zora

    Gost - Zora

    Tekst je zaista divan.Kako malo znamo o istoriji grada u kome zivimo!
    • Ime: Zora
  • Gost - Vojislav

    Gost - Vojislav

    Hvala Zavodu za Zaštitu spomenika kulture na ovom divnom tekstu o mome ocu. Hvala svima, pozdrav.
    • Ime: Vojislav