Responsive ThemeForest Wordpress Theme Avada bigtheme.net/wordpress/themeforest/323-avada BIGtheme.net

Typography

Ocena korisnika:  5 / 5

Zvezda aktivnaZvezda aktivnaZvezda aktivnaZvezda aktivnaZvezda aktivna
 

14. oktobar 2020.

Ne može se rečima opisati nesreća koja je zadesila Kraljevo i okolinu u jesen 1941. godine, a ono što stvara gorčinu je činjenica da za ovaj zločin niko nikada nije odgovarao, ni naredbodavci, ni neposredni izvršioci

Oktobarskih dana 1941. godine naši nekadašnji sugrađani i oni koji su tio postali silom prilika bili su žrtve jedne krvave računice po kojoj je život jednog nemačkog vojnika vredeo sto srpskih života, podsetio je danas na komemorativnoj sednici gradske skupštine u Kraljevu - istoričar Nemanja Trifunović iz Kraljeva. Prenosimo u celosti ovo istorijsko podsećanje na kraljevački krvavi oktobar 1941:

Regularna nemačka vojska je sprovela ovu razmeru presekavši mitraljeskim mecima životni put muškaraca i žena različite starosne dobi, različitog mesta rođenja, različitih zanimanja, ali zajedničkog mesta stradanja: lagera Železničke radionice pod Grdičkom kosom.

Kraljevo spada u gradove kojima je geografski položaj predstavljao opredeljujući faktor razvoja u mirnodopskim vremenima. Smešteno na mestu spajanja Ibarske klisure sa Zapadnomoravskom dolinom, na mestu ukrštanja vitalnih saobraćajnih pravaca, Kraljevo je u periodu između dva svetska rata bilo administrativno, privredno, prosvetno i zdravstveno središte Žičkog sreza. Kao značajan centar železničke i avio-industrije beležilo je konstantan demografski rast, pa je, po nekim procenama, početkom 1941. godine imalo 13.000 - 15.000 stanovnika. U ratnim vremenima, međutim, taj isti geografski položaj pretvarao bi ovaj grad u važnu stratešku tačku čijoj kontroli su težile zaraćene strane. Ta tragična uloga pripala mu je oktobra 1941. godine.

Nakon ulaska okupacionih trupa u Kraljevo 14. aprila 1941. godine i završetka kratkotrajnog Aprilskog rata, Kraljevčani se vraćaju svojim redovnim aktivnostima u donekle izmenjenim okolnostima. Prisustvo nemačkih trupa, interniranje oficira i vojnika Jugoslovenske vojske u Nemačku, svakodnevni dolazak izbeglica iz okupirane Slovenije, Nezavisne države Hrvatske, sa Kosova i Metohije i iz oblasti koje je anektirala Bugarska, nekoliko incidenata sa smrtnim ishodom u kojima je akter bila nemačka vojska podsećali su građane Kraljeva da se njihov grad i država nalaze pod okupacijom.

U leto 1941. godine Zapadnu Srbiju je zahvatio ustanak protiv nemačke okupacione vojske. Ustanak su vodila dva ideološki različita pokreta: pripadnici vojske Kraljevine Jugoslavije koji nisu priznali kapitulaciju, za koje se ustalio naziv Jugoslovenska vojska u otadžbini - četnici i oružane formacije Komunističke partije Jugoslavije poznate pod imenom partizani. Udruženi četnici i partizani pred sobom su imali trupe trećepozivaca zvanične nemačke vojske Vermahta, slabo naoružane i raspoređene na širokom prostoru. Usled nemogućnosti odbrane pojedinih mesta Nemci ih napuštaju i povlače se u gradove od izuzetne strateške važnosti, gde je trebalo da sačekaju dolazak operativnih jedinica. Jedan od tih gradova bilo je i Kraljevo. U njemu su se, početkom oktobra, nakon povlačenja iz Užica i Čačka stacionirali štab i prvi bataljon 749. pešadijskog puka, drugi bataljon 737. pešadijskog puka, izviđački bataljon, baterija topova, vod tenkova i ostale prateće ustanove.

Ustanička strategija širenja slobodne teritorije podrazumevala je oslobođenje Kraljeva, pa je u tom cilju formiran zajednički četničko-partizanski operativni štab koji je rukovodio borbom za Kraljevo. Početkom oktobra 1941. godine ustaničke jedinice iz kraljevačkog i čačanskog kraja i iz Ibarske doline zatvaraju obruč oko Kraljeva čime je otpočela jednomesečna opsada grada. Odgovor nemačkog garnizona na opsadu bilo je hapšenje najpre 600 radnika Fabrike aviona, potom 800 radnika Železničke radionice (Fabrike vagona) i 360 radnika Železnice. Svi taoci su zatvoreni u Lokomotivsku halu Železničke radionice.

Ustanici vrše napad na Kraljevo u noći 14/15 oktobar 1941. godine. Najviše uspeha, ali i žrtava imao je Jelički četnički odred koji je zauzeo Ratarsku školu i spustio se do Gimnazije (današnji Narodni muzej) i zgrade sada Višeg suda. Tu je zaustavljen, a zatim potisnut od Nemaca koji su spremno dočekali napad. Bilans ove akcije bio je 80 poginulih ustanika, 14 poginulih i 10 ranjenih nemačkih vojnika.

Petnaestog oktobra u 9:20, zapovednik Komande mesta u Kraljevu Alfons Macieovič i komandant 749. pešadijskog puka major Oto Deš zavode vanredno stanje u Kraljevu. Vanredno stanje je podrazumevalo primenu represivne mere streljanja 100 talaca za jednog ubijenog nemačkog vojnika, a za ranjenog 50. Ova zloglasna naredba šefa Vermahta Vilhelma Kajtela, prosleđena početkom oktobra opunomoćenom glavnokomandujućem generalu u Srbiji Austrijancu Francu Bemeu, preneta je štabu 717. pešadijske divizije koja je istu naredbu prosledila svojim pukovima, između ostalih i 749. puku čiji su vojnici bili neposredni izvršioci streljanja.

Pošto broj prikupljenih talaca nije bio dovoljan da bi se zadovoljila krvava matematika 1:100 usledila su hapšenja po gradu. Ulicama Kraljeva nemački vojnici su sprovodili ljude koji ni na koji način nisu bili povezani sa pogibijom njihovih saboraca. Njihov jedini „greh“ bio je što su se tih oktobarskih dana zatekli u gradu koji je predstavljao borbeni poligon dveju zaraćenih strana. Dok su uhapšeni sprovođeni ka Železničkoj radionici, u krugu te fabrike, na lokaciji zvanoj „lager“ izvođeni su prvi taoci pred streljački stroj 749. pešadijskog puka. U grupama od po 100 ljudi usmrćivani su rafalnom paljbom nemačkih mitraljeza. Ustreljeni koji su davali znake života likvidirani su iz pištolja nemačkih oficira. Zvuke mitraljeza prigušivalo je dejstvo nemačke artiljerije, tako da niko u gradu nije mogao ni da pretpostavi šta se dešava iza zidina Železničke radionice. Prvi stanovnici Kraljeva koji su saznali za zločin bili su članovi Vatrogasnog društva Kraljevo, njih 29, koji su 17. oktobra dovedeni u krug fabrike da kopaju raku za sahranjivanje streljanih.

Streljanja su trajala šest dana, a poslednji taoci su streljani 20. oktobra 1941. godine. Istog dana general Beme je u svojoj dnevnoj zapovesti pohvalio nemačke jedinice u Kraljevu sledećim rečima:

„Petnaestog oktobra u tom mestu stacionirajuća trupa uz pomoć prvog pešadijskog bataljona 737. puka, koji je nastupio od Kruševca odbila je danima pripremani ustanički napad. Neprijatelj je izgubio najmanje 80 mrtvih, 1755 talaca streljano je u znak odmazde za sopstvene gubitke. Svim oficirima, podoficirima i ljudstvu koji su učestvovali u ovim uspešnim poduhvatima, odajem priznanje. Napred na nova dela“.

Za generala Bemea streljanje nedužnog civilnog stanovništva predstavljalo je „uspešan poduhvat!

Oktobra 1941. godine u ofanzivnim ispadima nemačke vojske iz Kraljeva, u cilju slabljenja blokade, stradali žitelji pojednih kraljevačkih sela. Kaznene ekspedicije nemačke vojske koje su ostavljale za sobom ljudske žrtve i materijalna uništenja prokrstarile su tih dana kroz Vitanovac, Pečenog i Vitkovac; kroz Sirču; kroz Grdicu, Jarčujak i Adrane (gde su ubijali starce koje su zatekli kod svojih kuća); kroz Ribnicu, Kovače i Žiču; kroz Kovanluk, Ratinu i Vrbu.

Ne može se rečima opisati nesreća koja je zadesila Kraljevo i okolinu u jesen 1941. godine. Ono što stvara gorčinu je činjenica da za ovaj zločin niko nikada nije odgovarao, ni naredbodavci, ni neposredni izvršioci. Ono što je ostalo nama, koji živimo u gradu u kome su stradalnici iz oktobra 1941. godine živeli, koji hodamo ulicama kojima su oni hodali, jeste da ih se uvek sećamo, da ih pominjemo i da nikad ne zaboravimo“ – poručio je istoričar Nemanja Trifunović.

Ostavite komentar

Sva polja označena * su neophodna

0 Comments