Responsive ThemeForest Wordpress Theme Avada bigtheme.net/wordpress/themeforest/323-avada BIGtheme.net

Typography

Ocena korisnika:  5 / 5

Zvezda aktivnaZvezda aktivnaZvezda aktivnaZvezda aktivnaZvezda aktivna
 

2. novembar 2020.

Most na mestu današnjeg Brankovog mosta u Beogradu srušila je naša vojska 1941. sa željom uspori prodiranje Nemaca, a kad su 1944. Nemci u Kraljevu srušili Gvozdeni most, rodila se ideja da se delovima savskog mosta - premosti Ibar

            Naslov kojim smo najavili novi broj časopisa "Sidža" (koji možete pročitati na OVOM LINKU) "Gde je Savski most u Kraljevu?" izazvao je dosta pažnje na društvenim mrežama. Iako je ova tema u više navrata obrađivana u medijima, ispostavilo se da veoma mali broj Kraljevčana zna odgovor. Dodatnu zabunu unela je slika koja je u "Sidži" objavljena uz tekst.

 

"Savski most" u Kraljevu je zapravo naš stari most preko Ibra!

Most koji zovemo novim - sagrađen je 2008. godine.

            Most prikazan uz tekst u časopisu "Sidža" je zapravo Gvozdeni most preko Ibra, koji je na istom mestu postojao od 1928.g do 1944. godine.

Most viteškog kralja Aleksandra

Otkud "Savski most" preko Ibra?

Otuda što u našem starom mostu još žive delovi konstrukcije "Mosta viteškog kralja Aleksandra", sagrađenog u Beogradu 1934. godine! Bio je to pravi kolos, prvi drumski most koji je prešao na levu obalu Save i nalazio se na mestu današnjeg Brankovog mosta. Srušen je u noći 10/11. aprila 1941. godine odlukom vojnih vlasti Kraljevine Jugoslavije, u pokušaju da se uspori prodiranje nemačkih okupacionih snaga.

Gde bi most podignut u čast jednog kralja nastavio da živi, nego u Kraljevu! Kako je do toga došlo, priča nam Dragan Drašković, istoričar u penziji, dugogodišnji direktor Narodnog muzeja u Kraljevu:

            - Kao što je naša vojska na početku rata srušila Most kralja Aleksandra u Beogradu da bi usporila nadiranje okupatora, tako je nemačka vojska prilikom povlačenja 1944. godine srušila Gvozdeni most u Kraljevu. U pokušaju da uspore prodor partizanskih snaga most su srušili u noći 28/29. novembra 1944. godine. Delovi Mosta kralja Aleksandra su još tokom rata bili vađeni iz Save da bi se omogućio rečni saobraćaj, a posle rata je raščišćeno rečno korito. Onda je neko došao na ideju da bi Ibar, kao mnogo uži od Save, mogao da se premosti delovima srušenog savskog mosta. I bi tako. Metalna konstrukcija Mosta Kralja Aleksandra i dan danas premošćuje Ibar i mi svakodnevno prelazimo preko nje. 

            Od Dragana Draškovića saznajemo još jedan kuriozitet, naš stari most zapravo počva na stubovima Gvozdenog mosta! Konstrukcija Mosta kralja Aleksandra postavljena je na stubove Gvozdenog mosta, a onda je dograđen "savremeni" deo, odnosno saobraćajnica.

            Tako stari ibarski most na svojevrstan način čuva tri istorijska sloja iz 20. i 21. veka: međuratno razdoblje, socijalističko i savremeno, jer je 2008. godine,  tik uz stari sagrađen novi most u cilju razgušenja saobraćaja. 

            Zvuči gotovo neverovatno da je Kraljevo imalo samo jedan most preko Ibra i 1846.g kada je bilo Karanovac i imalo svega 1.022 stanovnika, i 1921.g kada je imalo 3.570 stanovnika i 2002.g od kada na gradskom području živi oko 60.000 stanovnika. Tek pomenute 2008.g grad dobija drugi, a zatim 2014. i treći most, Glavčićev, koji se nalazi oko 1.200 metara uzvodno.

            Preteče

            Osvrćući se na period izgradnje Gvozdenog mosta, Drašković ističe da je to bilo "zlatno doba" Kraljeva:

            - Može se reći da je Kraljevo krajem 20-tih i 30-tih godina prošlog veka bilo jedno od najvećih gradilišta u Kraljevini Jugoslaviji. Otvorene su  Fabrika aviona i Železnička radionica, sagrađena je nova zgrada Ratarske škole, Gvozdeni most, pruga uskog koloseka - sa setom priča Drašković.

            Pre Gvozdenog mosta, koji je u autentičnom obliku postojao samo 16 godina, preko Ibra se išlo drvenim mostom sagrađenim krajem 19. veka. Prema nekim podacima, bilo je to oko 1876.g zbog potreba vojske u srpsko-turskim ratovima.  Bio je odlične građe, pa je potrajao više od 70 godina: u punoj upotrebi je bio do izgradnje Gvozdenog 1928.g, a zatim je i dalje služio kao železnički za prevoz građe sa Goča, jer je njime prolazila i pruga uskog koloseka.

            - Zanimljivo je da su u 19 veku mostovi licitacijom davani u zakup. Zakupac je naplaćivao mostarinu, a sa druge strane imao je obavezu da održava most, što uopšte nije bilo lako. Drvenu konstrukciju mosta trebalo je redovno popravljati i menjati oštećene delove, zatim čuvati most od poplavnih talasa, zimi razbijati sneg i led. Kasnije taj posao preuzimaju opštinske službe - priča nam Dragan Drašković.

            Još pre drvenog mosta pravljeni su pontonski, a sve to vreme preko Ibra se prelazilo i skelama. Austrougarski obaveštajac Jozef Paul Miteser zabeležio je 1784.g da se idući od Trstenika pred Karanovcem nalazi solidan drveni most dug 150 i širok 6 koraka. Međutim, meštani Karanovca i okolnih sela reku su uglavnom prelazili skelama i preko gazova na reci. U Kraljevu odavno nema skela i, koliko nam je poznato, u funkciji je još jedino skela za prevoz preko Ibra u Magliču. 

            Ovu kratku istoriju premošćavanja našeg Ibra završimo mudrim rečima Iva Andrića o mostovima kao ljudskoj potrebi starijoj i od civilizacije, i mostovima kao metafori živoitnih stremljenja:

            "Od svega što čovek u životnom nagonu podiže i gradi, ništa nije u mojim očima bolje i vrednije od mostova. Oni su važniji od kuća, svetiji, opštiji od hramova. Svačiji i prema svakom jednaki, korisni, podignuti uvek smisleno, na mestu na kom se ukrštava najveći broj ljudskih potreba, istrajniji su od drugih građevina i ne služe ničem što je tajno ili zlo... Svi su oni u suštini jedno i podjednako vredni naše pažnje, jer pokazuju mesto na kome je čovek naišao na zapreku i nije zastao pred njom, nego je savladao i premostio kako je mogao, prema njegovom shvatanju, ukusu, i prilikama kojima je bio okružen“ - napisao je Ivo Andrić u eseju "Mostovi" objavljenom 6. januara 1933. godine u "Politici", a može se primeniti i na naše mostove preko Ibra.

Radmila Vesković

 

 

 

 

Ostavite komentar

Sva polja označena * su neophodna

4 Comments

  • Gost - Milan Vuković - Vukac, dipl.ing.gradj.

    Gost - Milan Vuković - Vukac, dipl.ing.gradj.

    Poštovana/i,

    ne bih baš da menjam istorijske činjenice, ali most preko Ibra koji je napravljen posle 1945, prema onome što znam iz priča (pok) profesora Gojka Nenadića dipl.ing. - čuvenog "čeličara" iz tog perioda pa nadalje , materijal-čelik jeste od beogradskog srušenog mosta kralja Aleksandra , kao i čelik za most preko reke Ribnice na putu ka Ratini i Vrnjačkoj Banji!Kod ovih mostova je u pitanju spregnuta konstrukcija, a to znači, da pritisak "prihvata" AB ploča, a zatezanja čelični limovi, a most preko Ibra je prvi most kod nas i u Evropi koji po statičkom sistemu kontunialni nosač preko tri polja izveden u sistemu spregnute konstrukcije što je takodje bitna istorijska činjenica sa aspekta mostogradnje!Most preko reke Ribnice je sistema proste grede gde je uobičajena primena spregnute konstrukcije , jer je donji pojas uvek "zategnut" , a gornji "pritisnut"......SVE U SVEMU , TREBA BITI PONOSAN DA TO POSTOJI U KRALJEVU, pa i odvajati uvek dovoljno sredstava da se uredno održavaju, pa možda iste i obeležiti prigodnim natpisima o svemu tome!
         Inače , most "blizanac u saobraćajnom smislu" mosta na Ibru iz 2008, je AB ntegralni most liven na licu mesta (dobar sa aspekta održavanja , zbog ležišta koja nisu ugrožena), a da li i kako se ogleda u pogledu drugih aspekata deformacija, treba pratiti i svi ti mostovi mogu tarajati dugo!

    s poštovanjem
    Vukac

    • Ime: Milan Vuković - Vukac, dipl.ing.gradj.
    • Gost - Radmila Vesković

      Gost - Radmila Vesković

      Poštovani Milane,

      Hvala što ste tekst obogatili podacima iz Vaše struke, građevnarstva.
      Dobro je i lepo znati da je most na Ibru prvenac u konstruktorskom smislu!
      Bilo bi dobro kada bismo saznali ko je projektant i kako je došlo do tog inovativnog pristupa.
      Ako ste u prilici da pomognete uputom ka mogućim izvorima informacija (a da ne moram da se "zakopam" u Arhiv na neodređeno vreme ), bili bismo zahvalni.

      Srdačan pozdrav!

      • Ime: Radmila Vesković
  • Gost - Dragan Vukadinović

    Gost - Dragan Vukadinović

    Odličan članak. Bravo Radmila.
    • Ime: Dragan Vukadinović
    • Gost - Radmila Vesković

      Gost - Radmila Vesković

      Hvala, Dragane!
      Uživanje je otkrivati manje poznate detalje iz istorije našeg Kraljeva
      • Ime: Radmila Vesković