Responsive ThemeForest Wordpress Theme Avada bigtheme.net/wordpress/themeforest/323-avada BIGtheme.net

Typography

Ocena korisnika:  5 / 5

Zvezda aktivnaZvezda aktivnaZvezda aktivnaZvezda aktivnaZvezda aktivna
 

 9. avgust 2020.

Koliko puta ste sa žarom obilazili muzeje gradova u kojima ste bili na putovanjima, a da do danas niste izdvojili vreme za stalnu postavku ovdašnjeg muzeja koji je verni čuvar našeg zajedničkog nasleđa; učinite to – otkrićete jedan novi svet

Stalna postavka Narodnog muzeja u Kraljevu obuhvata pet sala definisanih kroz naučne oblasti kao sale za: arheologiju, ratnu istoriju, sala posvećena žrtvama streljanja u Kraljevu oktobra 1941, sale za društvenu istoriju, etnologiju i deo hodnika posvećen Legatu Olivere Radojković Čolović. Otvorena je 2008. godine, a već 2009. godine nagrađena je uglednom nagradom „Mihailo Valtrović“ Muzejskog društva Srbije.

Kustos Vuk Nedeljković sproveo nas je kroz muzejsko-galerijski prostor, hronološkim redom, počevši od praistorijskih eksponata, od kojih se najstariji datuju u period mlađeg kamenog doba (neolita) koji se u celini datuje u period od 6.000 -4.000. god. pre n. e. Ovi predmeti pripadaju starčevačkoj kulturi starijeg neolita čiji su tragovi pronađeni u Konarevu i Čukojevcu i vinčanskoj kulturi mlađeg neolita, čiji je, najznačjniji i istraženi, lokalitet Divlje polje u selu Ratina, kod Kraljeva. Sa ovog lokaliteta potiče i zoomorfna zvečka, u formi figure životinje kojoj nedostaje glava i čiji zvuk posetioci mogu da čuju, kao i kolekcija ženskih, u širokoj javnosti poznatih, vinčanskih figurina, rasprostranjenih na širokoj teritoriji današnje Srbije i susednih oblasti.

Posebno mesto u postavci ima izuzetno vredan nalaz nakita iz starijeg gvozdenog doba, koji se datuje u prvu polovinu V vek pre n. e. koje u grčkoj istoriji odgovara vremenu grčko-persijskih ratova. Reč je o tzv. „blagu iz Kruševice“, odnosno grobu kneginje iz redova domorodačke aristokratije koja je sahranjena sa svojim bogatim nakitom, koji obuhvata ogrlicu od krupnih zlatnih i srebrnih perli, masivne grivne, naušnice, fibule od nakita za telo i bogati složeni nakit za prsa, koji se nosio kao ukras za odeću. Završeci gotovo svih pojedinačnih komada nakita su dekorisani zmijskim glavama, odnosno narukvice, npr. asociraju na zmiju savijenu oko ruke koja se završava sa dve zmijske glave na dva kraja. Zmija se u paganskoj, predhrišćanskoj kulturi vezuje za poreklo samog plemena i jedan je od ključnih mitoloških elemenata, a igra i ulogu zaštitnika kuće i ognjišta. Sam nakit spada u remek dela drevnog zanatstva, a u kontekstu groba pronađena je i bronzana ojnohoa, posuda za vino, i pehar od fine keramike premazan crnim firnisom, koji su grčkog porekla. Ove posude su služile kao darovi u grobu u koje se spremala hrana za dušu pokojnika tokom njegovog puta u podzemni svet mrtvih.

Najveći broj izloženih predmeta iz perioda Rimske uprave nad prostorom današnje Srbije, koja je većim delom ulazila u provinciju Gornju Meziju, potiču sa nekropole (groblja) Lanište u selu Korlaću kod Raške, koju je istraživao Narodni muzej. S obzirom da je reč o predmetima koji u uglavnom potiču iz grobova IV veka, izložen je deo ženskog nakita tako da ukazuje na jednu vrstu socijalnog raslojavanja: na bogatiji sloj koji je mogao da priušti nakit od zlata i srebra i šire, seoske slojeve kod kojih dominira nakit od staklene paste i bronze. Stakleni pehari kao prilozi u grobu kao i posude poput balsamarija, vretenaste staklene bočice za fina ulja i mirise, uz uljane lampe, svedoče o kulturi provincijalnog stanovništva u Gornjoj Meziji, u jednom od rudničkih revira, kakav je bio Kopaonik.

Posebna vitrina je posvećena elitnom materijalu iz srednjeg veka, koji čini najznačajniji kulturni sloj u okolini Kraljeva i Raške, kao prostor u kome je nastala rana država Nemanjića između Žiče i prestonog grada Rasa. Izložene su srebrne i bronzane naušnice XIII veka iz okoline Kraljeva, odnosno iz okoline Žiče, analogne vremenu njenog podizanja, kao i naušnice iz XIV veka iz grobova oko crkve Stare Pavlice, gde su pronađene i ukrasne pločice od pozlaćenog lima sa motivima grifona, ljiljana i ptica, koje su korišćene kao dekoracija odeće. Tu je i izuzetan primer čaše od plavog stakla iz Nove Pavlice i kolekcija zlatnog i srebrnog vizantijskog i srpskog srednjovekovnog novca.

Posebnu celinu čine nalazi iz dve jame, otkrivene u crkvi Sv. Spasa u Žiči, u kojima su slikari kralja Milutina, na samom početku XIV veka, pohranili fragmente fresaka prvobitno žičkog živopisa, nakon prvog stradanja crkve krajem XIII veka od strane Kumana. U jame su pažljivo na slojeve peska slagani fragmenti i drugi oštećeni delovi mobilijara i crkvenih predmeta, među kojima su i ostaci arhiepiskopskog štapa od slonove kosti. Nakon što su obnovili živopis, slikari kralja Milutina su u iste jame pohranili i fragmente svojih slikarskih posuda, na kojima su se očuvali slojevi pigmenata koji su korišćeni.

Materijal u ovoj Sali izložen je na prezentaciji od murano stakla koju je posebno za ovu priliku dizajnirao prof. Slobodan Marinković, primenjeni umetnik iz Kraljeva i profesor na FILUM-u u Kragujevcu, dok je na pripremi i rešenjima za prezentaciju nakita saradnik bio filigran Goran Ristović Pokimica.

Poseban deo stalne postavke Narodnog muzeja u Kraljevu zauzima sala namenjena  ratnoj istoriji, u kojoj je predstavljeno oružje iz raznih ratnih perioda upotrebljivano na ovom području, poput odlično očuvanog oružja za konjanike, uzengija, topuza i buzdovana, slikovito prikazanih u epskim narodnim pesmama. Još jedan eksponat, puška „kukača" od velike je istorijske vrednosti, jer označava začetak vatenog oružja. Posebno je zanimljivo i veoma kitnjasto tursko oružje, ukrašeno arapskim slovima, koje je predstavljalo statusni simbol, a nisu mu odolele ni mnoge srpske vojskovođe.

U ovoj sali izložene su i fotografije i dokumenta ovdašnjeg stanovništva u periodu od početka srpsko - turskog rata do kraja balkanskih ratova, oružje srpske vojske iz XIX i XX veka, kao i fotografije Omladinske ulice u Kraljevu, iz devetnaestog veka, kroz koju prolaze konjanici..

Što se tiče Prvog svetskog rata, Narodni muzej u Kraljevu poseduje autentične fotografije albanske golgote srpske vojske, na kojima se pojavljuje i Kralj Petar, a posebno mesto, dobila je i heriona MIilunka Savić, čija sudbina i danas opominje.

- Milunka Savić, žena-ratnica u Prvom svetskom ratu, poreklom je iz malog sela nadomak Jošaničke Banje.  S obzirom da ženama nije bilo dozvoljeno da ratuju, punih godinu dana je prerušena u muškarca, branila našu otadžbinu. Nakon što je ranjena, lekari su otkrili njen pol, ali joj je zbog izražene rodoljubivosti i hrabrosti dozvoljeno da nastavi sa ratnim pohodima. Dobitnica je  visokih dlikovanja, kako u zemlji, tako i u inostranstvu. Međutim, ova hrabra žena, kao ratni veteran, bila je potpuno  zaboravljena od vlastite države, a  svoju radnu karijeru je završila u jednoj beogradskoj školi kao spremačica - podseća Nedeljković.

Najpotresniji deo stalne postavke Narodnog muzeja u Kraljevu svedoči o velikim stradanjima i strahotama činjenim nad ovdašnjim stanovništvom za vreme Drugog svetskog rata. U velikoj vitrini izloženi su lični predmeti i potresna pisma Kraljevčana, zarobljenih u nemačkim logorima, kao i logoraška odela nošena u logoru Mauthauzen, koja su pripadala Kraljevčanima Vitomiru Govedareviću I Velimiru Lopičiću, Ovaj, i susedni - istorijski deo. posebno će pogoditi osetljive osobe, s obzirom da su izložene vrlo potresne fotografije izgladnele dece koja su pristizala u Srpski izbeglički dom u Mataruškoj Banji, ubijanja, vešanja i rušenja tokom rata, kao i mučne scene zastrašujućeg streljanja civila u Kraljevu u oktobru 1941. godine.

- Žrtve su uglavnom bili radno sposobni muškarci starosti od 18 do 45 godina, koji su radili u „Fabrici vagona“ i „Fabrici aviona“ u Kraljevu, ali je  streljano i 29 žena i 106 dece ispod 18 godina. Žrtve nisu bile samo Kraljevčani, već i mnogi koji su se u tom trenutku samo našli u Kraljevu. Među njima je oko 50 streljanih Slovenaca, kao i oko 59 Rusa koji su ovde radili i ubijeni u oktobru 1941. godine - dodaje kustos kraljevačkog muzeja.

Zid sa poslednjim porukama streljanih i vitrine sa njihovim ličnim predmetima, opominju  nas da ne smemo da zaboravimo najveću tragediju koja je zadesila naš grad u njegovoj viševekovnoj istoriji. Ovde se nalazi “Pomenik”, knjiga u kojoj su imenom, prezimenom, imenom oca, mestom rođenja, zanimanjem, a tamo gde je ima  - i fotografijom, predstavljeni stradalnici iz Lagera 1941. godine.

- Istraživanjem identiteta žrtava za sada se zna za 2.196 lica,  imenom i prezimenom da su streljana u Kraljevu, ali taj broj nije konačan. Svi sugrađani, potomci streljanih Kraljevčana, mogu da provere da li se na spisku, (koji se nalazi na sajtu Narodnog muzeja u Kraljevu), nalazi predak za kojeg postoji sumnja da je streljan, i ako se ispostavi da se ne nalazi, moguće je naknadno ga upisati u knjigu - pojašnjava naš sagovornik.

Znatno vedriju strane stalne postavke čini Sala za društvenu istoriju, koja prikazuje društveni život, školstvo, opšti boljitak i oproravak grada nakon turbulentnih godina, kada grad na Ibru postaje jedan od velikih privrednih centara bivše Jugoslavije.

Elem, za ovaj preiod se vezuje i plan  igradnje Kraljeva sa paralelnim ulicama, koje se seku pod uglom od 90 stepeni, sa kružnim trgom u sredini, na kojem se nalazi Spomenik srpskim ratnicima izginulim u ratovima od 1912. do 1918. godine, a priča o našem legendarnom „Milutnu", posebno je interesantna.

- Spomenik na Trgu srpskih ratnika nosi nadimak „Milutin" zahvaljujući romanu „Knjiga o Milutinju“ Danka Popovića. Ovaj roman govori o srpskom seljaku, ratniku, koji je ratovao u Prvom svetskom ratu, a Kraljevčani su u tom liku Milutina prepoznali svog neznanog junaka heroja sa spomenika i tako je nastao čuveni nadimak Milutin - objašnjava Nedeljković.

Centralna vitrina sale za društvenu istoriju rezervisana je za dinastije Karađorđević i Obrenović, a legenda kaže da je Knez Miloš, kada je bio priupitan kako tadašnji Karanovac treba da izgleda, nacrtao kružni oblik na tepsiji peska, koja se, takođe, nalazi u Narodnom muzeju.

Posebnu pažnju privlače eksponati nastali početkom razvoja industrije, trgovine I zanatstva, poput stara trgovačke kase iz zanatske radnje, arhaična sprava za stomatološku ordinaciju na nožni pogon, kao i svetski priznata kočnica za vozove, (koja i dalje funkcioniše u železničkom saobraćaju), koju je konstruisao Dobrivoje Božić. U ovoj sali nalaze se fotografije prvih aviona, koji su se pravili u Kraljevu po francuskoj licenci, kada su i Francuzi masovno dolazili da žive i rade u Kraljevu, naseljavajući  deo  grada, koji danas nozi naziv Francuska kolonija.

Uz razvoj školstva, kulture, tehnike, muzike, zabave, uz pojavu prvih gramofona i foto-aparata, dolazi i do procvata sporta i pojave prvih kraljevačkih profesionalnih sportista, o čemu svedoči i fotografija sa dočeka bicikliste Stojana Stojića, koji je učestvovao na Olimpijskim igrama u Berlinu, 1936. godine. Ironija sudbine je da je samo pet godina kasnije, bio jedan od streljanih u Kraljevu.

Sledeća sala na koju nailazimo je soba koja oslikava salon jedne gradske kuće s kraja XIX i početkom XX veka. Ona ima stilski nameštaj i prikazuje razvoj ženskog načina odevanja, u rasponu od orijentalnih uticaja do evropskih.

Ovde se nalazi i radna soba intelektualca iz tog perioda, koji na pirotskom ćilimu, kuca na pisaćoj mašini nemačke proizvodnje, koja se za srpsko tržište proizvodila na ćiričnom pismu.

Između 1.600 i  2.000 posetilaca na godišnjem nivou poseti stalnu postavku Narodnog Muzeja u Kraljevu. Stalna postavka je otvorena svakog radnog dana od 9 do 20 časova, osim ponedeljkom, kada je Muzej moguće posetiti do 14:30, dok je radno vreme  vikendom od 9 do 13 časova. Cena karte za obilazak stalne postavke iznosi 100 dinara, a za đake iz Kraljeva ulaz je besplatan.

    Jovana Ristić - M. M. D.

fotografije: Narodni muzej Kraljevo

 

 

Ostavite komentar

Sva polja označena * su neophodna

1 Comments

  • Gost - Čitalac

    Gost - Čitalac

    Tepsija sa peskom na koji je knez Miloš nacrtao današnji kružni izgled glavnog trga u Kraljevu, u Muzeju zaista postoji. Ali, da li je to autentična tepsija!
    • Ime: Čitalac